Македонските амбасадори и генерални конзули добиваат три јасно поставени приоритети: заштита на националните интереси, посилна економска дипломатија и подобра грижа за македонските граѓани во странство. Токму овие три столба министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски ги постави во центарот на Амбасадорскиот совет што се одржува во Скопје.
Формулацијата е едноставна. Потешкиот дел почнува откако амбасадорите ќе се вратат во земјите во кои ја претставуваат Македонија. Зашто дипломатијата не се мери само со бројот на средби, соопштенија и фотографии, туку со влијанието што една држава успева да го претвори во политички, економски и човечки резултат.
Амбасадорски совет по долг прекин
Флеш:
Состанокот на шефовите на дипломатско-конзуларните претставништва се одржува во Скопје денеска и утре, а ваков собир на македонските дипломатски претставници во земјата се организира првпат по 2019. година. Речиси сите активни шефови на дипломатско-конзуларните претставништва се присутни во Скопје. Целта е амбасадорите и генералните конзули директно да ги слушнат приоритетите за следната година и да добијат насоки за постапување.
Муцунски најави дека намерата е Амбасадорскиот совет да стане редовен годишен настан. Премиерот Христијан Мицкоски, пак, порача дека стратешките определби што ги презентира Министерството се усогласени со политиките на Владата. Со тоа трите точки не се поставуваат само како задачи на дипломатското раководство, туку како поширока владина рамка за надворешното дејствување на Македонија.
Националниот интерес не смее да остане широка формула
Првиот приоритет е заштитата на македонските национални интереси. Тоа е формулација што лесно се изговара, но нејзината вистинска вредност зависи од тоа колку прецизно ќе биде преточена во дипломатска работа.
Не секоја амбасада има исти задачи. Македонскиот дипломат во Брисел работи во поинаква политичка средина од оној во Вашингтон, Анкара, Њу Делхи или во некоја од соседните земји. Националниот интерес затоа мора да добие конкретна содржина според местото, политичката тежина на партнерот и прашањата што се отвораат таму. За Македонија тоа значи и одржување на јасни позиции во европската интеграција, заштита на македонскиот јазик и идентитет, развивање партнерства во НАТО и создавање поширока дипломатска поддршка таму каде што една мала држава сама располага со ограничено политичко влијание.
Токму прашањето како дипломатскиот успех да стане државна корист беше во центарот и на анализата на Паноптикум за членството на Македонија во ЕКОСОК за периодот 2027-2029 година. Меѓународното присуство само по себе е важно, но неговата вистинска тежина се гледа кога ќе се употреби за конкретна државна цел.
Економската дипломатија може најлесно да се измери
Вториот приоритет што Муцунски го постави пред дипломатската мрежа е економската дипломатија – поголема поддршка за трговијата, македонскиот извоз и отворањето нови пазари. Како најзначаен економски партнер Муцунски ја посочи Европската Унија и нејзините земји членки, но нагласи дека Македонија бара поголеми можности и во Соединетите Американски Држави, Индија и земјите од Арапскиот Залив.
Ова е делот од дипломатската работа што најмалку треба да зависи од општи оценки. Ако економската дипломатија функционира, резултатите можат да се видат: нови контакти за македонските компании, отворени пазари, деловни договори, инвестиции, решени административни пречки или зголемена трговска размена.
Посетата на индиската претседателка Друпади Мурму на Македонија веќе отвори еден таков простор. Во анализата за првата претседателска посета од Индија, Паноптикум го постави токму прашањето што останува важно и по Амбасадорскиот совет: дали дипломатскиот контакт ќе заврши со протокол или ќе произведе долгорочна економска врска.
Истата мерка важи и за другите пазари. Македонско-турскиот бизнис-форум во Истанбул покажа дека политичката блискост може да биде добра почетна точка, но инвестициите и трговијата не се создаваат со дипломатски фотографии. Потребни се проекти, компании, луѓе што ќе ги водат и институции што ќе ги следат.
Граѓанинот во странство е најдиректниот тест за дипломатијата
Третиот приоритет се однесува на заштитата на интересите на македонските граѓани надвор од државата – без разлика дали живеат во странство или престојуваат таму привремено поради работа, образование, патување или други причини. Муцунски особено ја нагласи модернизацијата на конзуларните услуги. Тоа е дел од дипломатијата што можеби има најмалку церемонијален сјај, но за граѓанинот има најдиректна вредност. Кога некој ќе изгуби документ, ќе се соочи со административен проблем или ќе му биде потребна итна помош, државата за него е токму амбасадата или конзулатот што треба да одговори.
Модернизацијата затоа не треба да заврши со нов електронски формулар. Таа треба да значи пократко чекање, појасни процедури, повеќе услуги што можат да се завршат од далечина и институција што комуницира со граѓанинот кога навистина му е потребна.
Во пошироката слика тука влегува и македонската дијаспора. Паноптикум во текстот „Дијаспората како државен капитал“ веќе ја отвори потребата од потраен однос со Македонците во светот – не само како приматели на конзуларни услуги, туку како човечка, интелектуална, културна и економска мрежа.
Следниот совет треба да почне со резултатите од овој
Национални интереси, економска дипломатија и грижа за граѓаните се разумна рамка. Токму затоа што се толку широко прифатливи цели, опасноста е да останат формула што никој не може вистински да ја измери.
Ако Амбасадорскиот совет навистина стане редовен годишен механизам, следниот собир би требало да почне не со нов список на намери, туку со отчет за овие три. Кои политички позиции биле подобро заштитени? Кои македонски компании добиле конкретна дипломатска поддршка? Кои пазари се отвориле? Што е сменето во конзуларните услуги? Колку подобро државата комуницира со своите луѓе надвор?
Одговорите на тие прашања ќе покажат дали Амбасадорскиот совет бил работен инструмент или уште една дипломатска средба. За Македонија разликата не е мала – земја со ограничени ресурси нема простор дипломатската мрежа да ја третира само како протокол. Таа мора да произведува влијание, можности и услуга.
