Големо олеснување на пумпите, но и потсетник колку сме зависни од светската цена на нафтата
Од полноќ горивата во Македонија влегуваат во нова, значително пониска ценовна недела. Регулаторната комисија за енергетика донесе одлука со која најмногу поевтинува дизелот – за 7 денари по литар, додека бензините се намалуваат за 3,5 до 4 денари. На прв поглед ова е добра сервисна вест за возачите. Во суштина тоа е уште еден доказ дека домашната економија секогаш ја чувствува светската нафта директно – преку резервоарот, транспортот, храната, сметките и секојдневната потрошувачка.
Според одлуката на Регулаторната комисија за енергетика, новите максимални малопродажни цени ќе важат од 23. јуни 2026. година, од 00:01 часот. ЕУРОСУПЕР БС-95 ќе се продава најмногу за 84 денари за литар, ЕУРОСУПЕР БС-98 за 86 денари, а ЕУРОДИЗЕЛ БС за 80,50 денари за литар. Екстра лесното масло за домаќинство ќе чини 79,50 денари за литар, додека мазутот М-1 НС ќе биде 42,291 денар за килограм.
Колку точно поевтинуваат горивата
Намалувањето кај бензините е различно: ЕУРОСУПЕР БС-95 поевтинува за 3,50 денари по литар, а ЕУРОСУПЕР БС-98 за 4 денари. Најсилен пад има кај дизелот и кај екстра лесното масло за домаќинство – по 7 денари за литар. Мазутот се намалува за 3,932 денари за килограм.
Регулаторот наведува дека со оваа одлука малопродажните цени на нафтените деривати се намалуваат во просек за 6,61% во однос на претходната пресметка од 15. јуни. Причината е падот на референтните цени на светскиот пазар: кај бензините во просек за 8,216%, кај дизелот за 12,699%, кај екстра лесното масло за 12,354%, а кај мазутот за 11,352%. Во пресметката влијаел и малку понискиот курс на денарот во однос на доларот.
Ова не е само корекција на ценовникот. Дизелот е гориво на транспортот, снабдувањето, земјоделството, градежништвото и логистиката. Кога неговата цена се намалува за 7 денари, првата реакција е олеснување кај возачите; втората, поважна, треба да биде прашањето дали и колку тоа ќе се почувствува во цените на услугите и производите.
Македонија со поевтини горива од соседите
Дел од медиумските споредби покажуваат дека по ова намалување Македонија останува меѓу поевтините пазари за горива во регионот. Најголемата разлика е во однос на Србија, додека помала е разликата со Косово и Бугарија; кај Грција, пак, разликата кај бензините останува особено видлива за возачите што полнат резервоар од 50 литри.
Сепак, ваквите споредби треба да се читаат внимателно. Горивото не се мери само преку номиналната цена на литар, туку и преку платите, даноците, акцизите, зависноста од увоз, транспортните трошоци и општата куповна моќ. Евтин литар во земја со низок стандард не секогаш значи евтина мобилност. Тоа значи дека граѓанинот плаќа помалку од соседот, но прашањето е колку од својот месечен приход остава на пумпа.
Цената на нафтата како мала лекција по економија
Ова поевтинување доаѓа по период во кој цените на горивата беа под силно влијание на светските берзи, регионалните ризици и домашната даночна политика. Паноптикум веќе пишуваше дека горивата под 90 денари не се само добра вест, туку и резултат на државни мерки, акцизи и пазарна неизвесност. Во претходна анализа беше посочено и дека Ормутскиот теснец ја држи светската економија за врат, затоа што секој геополитички потрес во енергетските рути брзо се претвора во бројка на бензинска пумпа.
Затоа и оваа одлука не треба да се чита само како дневна добра вест. Таа покажува колку е тесна врската меѓу глобалниот пазар и домашната каса. Кога светските цени растат, државата мора да интервенира со акцизи, маржи или други мерки; кога паѓаат, граѓаните очекуваат веднаш да го почувствуваат олеснувањето. Меѓу тие две точки се наоѓа вистинската економска политика.
Максимални цени, не задолжително конечни
РКЕ нагласува дека утврдените износи се највисоки малопродажни цени. Тоа значи дека трговците можат да продаваат и пониско, доколку имаат простор за тоа. Сепак, во практика македонскиот пазар најчесто се движи околу регулаторната граница, па токму затоа секоја одлука на Комисијата станува неделна економска вест.
За домаќинствата највидливо ќе биде полнењето резервоар. За фирмите поважно е дали понискиот дизел ќе ги намали транспортните трошоци. За државата, пак, ова е потсетник дека стабилноста на цените не може да се гради само од понеделник до понеделник. Македонија има потреба од поширока енергетска отпорност: помала зависност од фосилни горива, поефикасен јавен превоз, подобра логистика, поумна даночна политика и побрза зелена транзиција.
Поевтинувањето е добредојдено. Но секоја добра вест на бензинска пумпа трае кратко ако земјата остане само потрошувач на туѓи енергетски потреси.
