Првата официјална посета на индиски претседател на Македонија не е само протоколарна сцена со црвен килим, воени почести и внимателно избрани дипломатски зборови. Таа е проверка дали Македонија знае да ја препознае промената на светската мапа и да ја претвори во конкретна политичка, економска и културна врска.
Претседателката Гордана Силјановска-Давкова денеска во Скопје ја пречека претседателката на Република Индија, Друпади Мурму, која престојува во дводневна официјална посета на земјава. Според најавата од Кабинетот на претседателката, Мурму беше пречекана со највисоки државни и воени почести, по што следеа тет-а-тет средба, пленарен состанок на делегациите и заедничка прес-конференција. Посетата е историска според дипломатскиот факт: првпат претседател на Индија доаѓа во официјална посета на Македонија.
Од симболика кон бројки
Главната тежина на посетата не е во симболиката, туку во поставената економска амбиција. Силјановска-Давкова, според објавените информации од средбата, посочила дека трговската размена меѓу Македонија и Индија минатата година достигнала приближно 133 милиони американски долари, а како нова цел била поставена бројката од најмалку 500 милиони долари во следните пет години. Тоа е четирикратно зголемување, кое не може да се постигне со дипломатски комплименти, туку со компании, договори, логистика, институционална поддршка и долгорочен економски фокус.
Во разговорите биле издвоени автомобилската индустрија, фармацијата, здравството, информатичките технологии, аутсорсингот на деловни процеси, обновливите извори на енергија, земјоделството, прехранбената индустрија, машинството, логистиката и напредното производство. Посебно место добиле и темите на економијата на иднината: вештачката интелигенција, дигиталната трансформација, научните истражувања, универзитетската соработка и новите технологии.
Токму тука Македонија мора да покаже повеќе од желба. Ако индиската економија е еден од најсилните глобални центри на дигитални услуги, фармацевтска индустрија, инженерство и технолошко претприемништво, македонскиот интерес не треба да заврши со општа фраза за „унапредување на соработката“. Прашањето е дали државата може да понуди јасни сектори, сигурни процедури, брз административен одговор и домашни компании што ќе влезат во партнерства, а не само во фотографија од форум.
Македонија како европска влезна точка
Силјановска-Давкова ја претставила Македонија како влезна точка за индиските компании кон европските пазари: земја на крстопатот на главните транспортни коридори, со квалификувана работна сила, конкурентна деловна клима и можност за пристап до пошироки пазари. Тоа е аргумент што Македонија често го користи, но ретко го претвора во убедлива економска приказна со мерливи резултати.
Во таа смисла, посетата на Мурму е и огледало за домашната економска дипломатија. Индиските компании нема да дојдат затоа што Македонија има добра географска положба; ќе дојдат ако таа положба стане деловна предност. Географијата е само почеток. Потребни се инфраструктура, правна предвидливост, институции што одговараат навреме, локални партнери и образовен систем што може да го следи темпото на технолошката соработка.
Поврзувањето со Индија природно се надоврзува и на поширокиот интерес на Паноптикум за индиската култура како цивилизација што мисли во бои, ритам и вечност, но овојпат културата не е само мек украс на дипломатијата. Таа може да биде мост за туризам, академска размена, филм, образование, книжевност, гастрономија и меѓучовечко препознавање.
Мајка Тереза, Ганди и неврзаната меморија
Посетата има и внимателно избрана симболична линија. Во програмата се вклучени положување венец на гробот на Гоце Делчев, посета на Спомен-куќата на Мајка Тереза, откривање биста на Махатма Ганди во Музејот на град Скопје и посета на Охрид и Свети Наум. Тоа не е случаен редослед, туку обид дипломатската средба да се впише во историска и културна меморија: македонска државност, скопскиот корен на Мајка Тереза, индиската морална фигура на Ганди и охридската духовна вертикала.
Во изјавите беше спомнато и наследството на Движењето на неврзаните, како простор во кој Македонија и Индија можат да препознаат постара дипломатска блискост. Денес светот е поинаков, но потребата од суверен глас, економска диверзификација и мирно решавање на споровите останува жива. Двете претседателки, според објавите, разговарале и за меѓународното право, дијалогот и мирната соработка меѓу државите.
Во овој контекст фигурата на Мајка Тереза останува еден од ретките мостови што Македонија може да ги понуди без политичка нервоза: локално родена, глобално препознаена, човечки разбирлива. Паноптикум веќе ја отвори таа врска во текстот за Македонија, Ватикан, Кирил и Методиј и Мајка Тереза, каде што таа се чита како тивка дипломатска врска, а не како протоколарен украс.
Новата динамика ќе се мери по договори, не по фотографии
Министерот за надворешни работи и надворешна трговија, Тимчо Муцунски, по средбата оцени дека посетата претставува значаен исчекор и можност за нова динамика во македонско-индиските односи. Тој ги посочи политичкиот дијалог, меѓуинституционалната и мултилатералната соработка, економијата, образованието, науката, културата, туризмот, здравството и дигиталната трансформација како области за продлабочување на односите.
Тоа е широк список, но токму затоа бара уредување. Дипломатијата најчесто греши кога сака одеднаш да опфати сè. Македонија треба да избере неколку приоритети во кои навистина може да биде конкурентна: ИКТ и дигитални услуги, фармацевтска и здравствена соработка, агро-прехранбени врски, туризам, универзитетски програми и обновлива енергија. Сè друго може да остане пријателски речник без траен ефект.
Индија е премногу голема за Македонија да ѝ пристапи со мала институционална импровизација. Токму затоа оваа посета треба да биде почеток на систем, а не еден настан во календарот. Ако целта од 500 милиони долари трговска размена стане работна агенда, тогаш првата посета на индиски претседател ќе остане запаметена како пресврт. Ако остане само дипломатски ден со силна фотографија, ќе биде уште една убава сцена без економско продолжение.
