Вештачката интелигенција требаше да биде ветување за побрза работа, попаметни алатки и нова технолошка ера. Но во 2026. година за десетици илјади луѓе во технолошкиот сектор таа сè повеќе изгледа како известување за отказ, реорганизација или преместување во компанија што веќе не личи на онаа во која биле вработени.

Според податоците што ги објавува платформата TrueUp, во 2026 година веќе се регистрирани повеќе од 142.000 погодени работници во технолошкиот сектор. WebMind пишува дека бранот отпуштања се забрзува уште во првата половина од годината. Tехнолошките гиганти се „празнат“ токму во моментот кога инвестираат рекордни суми во вештачка интелигенција.

Meta како највидлив пример на новата корпоративна логика

Најсилниот симбол на овој пресврт е Meta. Компанијата на Марк Закерберг отпушта околу 10% од работната сила, односно приближно 8.000 луѓе, додека истовремено пренасочува илјадници други вработени кон проекти поврзани со вештачка интелигенција. Според Reuters, Закерберг им порачал на вработените дека не очекува нови отпуштања на ниво на целата компанија до крајот на годината, но самата формулација остави простор за недоверба меѓу вработените. Зад бројките стои поголема трансформација: компанијата не само што намалува работни места, туку ја менува внатрешната архитектура околу AI-алатки, автономни агенти и автоматизирани процеси.

Meta уште во јануари соопшти дека за 2026. година очекува капитални трошоци од 115 до 135 милијарди долари, со раст поттикнат од инвестиции во Meta Superintelligence Labs и основниот бизнис. Подоцнежните извештаи укажуваат дека проекцијата за вложувања во AI-инфраструктура може да оди и повисоко. Тоа е суштината на новата равенка: компаниите кратат луѓе, но не кратат амбиции. Напротив, ги финансираат со поскапа технологија и помалку човечки слоеви во организацијата.

Не е само Meta: Cisco, LinkedIn, Amazon, Snap, Disney

Бранот не е изолиран. Cisco најави кратење на речиси 4.000 работни места во рамки на реструктурирање насочено кон области како вештачка интелигенција, безбедност, оптика и чипови. Компанијата истовремено објави силни деловни резултати и повисока прогноза за приходи, што уште еднаш ја покажува болната особеност на овој циклус: отпуштањата веќе не се секогаш знак на слабост, туку понекогаш и алатка за пренасочување кон попрофитабилни технологии.

LinkedIn, според Reuters, планира отпуштање на околу 5% од вработените додека ги реорганизира тимовите и се фокусира на области со раст. Во тој случај, изворите наведуваат дека компанијата не ја посочува директно вештачката интелигенција како причина, но поширокиот контекст е јасен: технолошкиот сектор го преиспитува секое работно место според тоа дали носи раст, автоматизација или оперативна брзина.

Во списокот што го објавува WebMind се наведуваат и Amazon, General Motors, Cloudflare, PayPal, Coinbase, Snap, Disney, Oracle, Ubisoft и Atlassian. Некои компании експлицитно ја наведуваат AI-трансформацијата како дел од причината, други зборуваат за трошоци, пазарна состојба, реорганизација или нови профили на вештини. Но резултатот за работниците е ист: компанијата оди понатаму, а човекот мора да се пресели, преквалификува или да излезе од системот.

AI не ги укинува само работните места – ги менува критериумите за вредност

Најважното прашање не е дали вештачката интелигенција „краде работни места“ во едноставна, драматична смисла. Прашањето е посложено: AI го менува начинот на кој компаниите ја мерат вредноста на човековиот труд. Она што вчера бараше тим од луѓе, денес може да се очекува од помал тим со алатки. Она што вчера беше средно ниво на менаџмент, денес станува „слој“ што треба да се отстрани. Она што вчера беше стабилна технолошка кариера, денес се претвора во привремена позиција во организација што постојано се редизајнира.

Тука лежи човечката цена на технолошкиот напредок. Работниците не се отпуштаат затоа што престанале да бидат потребни во апсолутна смисла, туку затоа што компаниите веруваат дека истата или поголема вредност може да се произведе со помалку луѓе, повеќе автоматизација и поголеми дата-центри. Тоа е студена математика, но зад неа има биографии, кредити, семејства, професионален идентитет и цели генерации кои веруваа дека дигиталните вештини се најсигурниот билет за иднината.

Пазарот бара нови вештини, но не секој има време да стане „нов човек“

Компаниите често ја омекнуваат пораката со зборови како „реструктурирање“, „рефокусирање“, „ефикасност“ и „идни вештини“. Но тие зборови звучат поинаку во корпоративна презентација и поинаку во порака за отказ. Пазарот навистина бара нови профили: луѓе што знаат да работат со AI-системи, да управуваат автоматизирани процеси, да анализираат податоци, да развиваат инфраструктура и да ја спојуваат технологијата со бизнис-логика. Но транзицијата не е еднаква за сите.

Оние што се блиску до новите алатки ќе се адаптираат побрзо. Оние што биле во улоги кои компаниите ги гледаат како „дуплирање“ или „слој“ ќе бидат први на удар. Во тоа е неправдата на новиот технолошки циклус: од работникот се бара брзо да се промени, додека компанијата ја претставува сопствената промена како стратегија, а не како социјален ризик.

Не е крај на работата, туку крај на старото чувство на сигурност

Ова не значи дека технологијата ќе ја уништи работата. Но значи дека старото чувство на сигурност во технолошкиот сектор е сериозно разнишано. Некогаш вработувањето во голема технолошка компанија значеше престиж, плата, бенефиции и предвидлива кариера. Денес истата компанија може да објави рекордни инвестиции, силни приходи и илјадници откази во истиот квартал.

Тоа е новата реалност на AI-капитализмот: не е доволно компанијата да биде успешна за работникот да биде безбеден. Успехот сè почесто се мери со тоа колку брзо организацијата може да стане полесна, поавтоматизирана и поевтина. Во таа логика, човекот не исчезнува, но постојано мора да докажува дека не е заменлив.

Што значи ова за Македонија

Иако овие отпуштања се случуваат главно во глобалните технолошки центри, нивниот ефект не останува таму. Македонија има растечка IT-заедница, фриленсери, аутсорсинг-компании, дигитални агенции и млади луѓе кои својата иднина ја врзаа за технологијата. Затоа оваа приказна не е далечна. Таа е предупредување.

Не е доволно да се учи „програмирање“ како магична формула. Потребни се критичко мислење, адаптабилност, разбирање на AI-алатките, комуникациски вештини, продуктно размислување и способност човекот да ја води машината, а не само да биде споредуван со неа. Пазарот ќе им прости помалку на оние што остануваат во тесна рутина. Но општеството не смее да ја остави оваа транзиција само на лична снаодливост.

Технологијата не е виновник, но не е ни невина

Вештачката интелигенција не е чудовиште што самостојно дели откази. Одлуките ги носат луѓе, одбори, директори и инвеститори. Но технологијата им дава нов јазик, ново оправдување и нова брзина. Кога автоматизацијата ќе стане доказ за модерност, отпуштањето лесно се претвора во показател за „визија“.

Затоа ова не е само економска вест. Ова е приказна за тоа каков свет градиме кога продуктивноста расте, а сигурноста се намалува. Ако AI навистина треба да биде алатка за човечки напредок, тогаш нејзиниот успех не може да се мери само во милијарди за дата-центри и заштедени трошоци. Мора да се мери и во тоа дали човекот останува дел од иднината што сам ја создава.