Вдомувањето како јавна култура

Во Градскиот парк во Скопје денеска и утре ЈП „Лајка“ го организира „Лајка-Фест“ – дводневен едукативно-забавен настан посветен на вдомување, одговорно сопствеништво, едукација и поблиска врска меѓу граѓаните и животните. На прв поглед, тоа е викенд настан со миленици, деца, игри и дружење. Во суштина, тоа е мал градски испит: дали Скопје може да зборува за бездомните кучиња без страв, нервоза и дневнополитички рефлекс, туку со систем, знаење и човечност.

Според објавените најави за настанот, фестивалот ќе има зона за вдомување и привремено згрижување, едукативна зона за одговорно сопствеништво, зона за обука и дресура, детска зона со интерактивни активности и главна сцена со натпревари, игри и забавна програма.

Проблемот не почнува на улица

Најважната реченица околу овој настан не е најавата за програмата, туку пораката дека проблемот со бездомните кучиња не започнува на улица. Тој почнува многу порано – со неодговорно сопствеништво, напуштање, неконтролирано размножување, недоволна стерилизација, отсуство на навика за микрочипирање и, најчесто, со уверувањето дека миленикот е желба, а не обврска.

Токму затоа ваков фестивал има смисла само ако не остане на симпатични фотографии и викенд атмосфера. Вдомувањето е хуман чин, но и сериозна одлука. Куче не се зема затоа што детето посакало „нешто слатко“, ниту затоа што човекот има моментален емотивен импулс. Миленикот влегува во домот како живо суштество со потреби, навики, стравови, здравствени ризици и животен век што бара време, пари, дисциплина и трпение.

Паноптикум веќе пишуваше дека односот кон животните не е споредна тема, туку прашање на култура, јавен ред и човечност. Во текстот „Борба со казни: до 5.000 евра за суровост кон животни“ беше отворено токму тоа прашање: дали општеството ќе продолжи да реагира по инцидент или ќе почне да гради превенција, контрола и јасни последици.

Децата учат пред возрасните да се поправат

Посебна тежина на „Лајка-Фест“ му дава детската зона „Растеме со љубов“. Таму најмладите, преку игра, цртање, разговори со ветеринари и дресери и директна интеракција со животните, треба да учат како правилно да му пријдат на куче, како да препознаат однесување и зошто грижата не е момент, туку навика.

Ова е можеби најважниот дел од целата приказна. Возрасните често влегуваат во јавните расправи за кучињата со веќе готови ставови: едни зборуваат само за опасност, други само за сочувство, трети само за институционална вина. Децата, пак, сè уште можат да научат поинаква основа – дека животното не е играчка, дека стравот се надминува со знаење, дека љубовта без одговорност лесно станува неодговорност.

Во таа смисла, „Лајка-Фест“ не е само настан за љубители на кучиња. Тој е мал урбан час по емпатија. Ако едно дете научи како безбедно да му пријде на куче, ако еден родител сфати дека вдомувањето не е спонтана семејна одлука од еден викенд, ако еден сопственик конечно разбере зошто стерилизацијата и микрочипирањето се дел од одговорноста, тогаш настанот веќе има ефект што не се мери само со посетеност.

Скопје, парк, миленици и градска зрелост

Градскиот парк не е случајна сцена за ваков настан. Тој е еден од ретките простори во Скопје каде различни градски животи се среќаваат без многу церемонија: семејства, деца, велосипедисти, пензионери, шетачи, миленици, спортисти, случајни минувачи. Паноптикум пишуваше и за неговата тивка природна меморија преку текстот „Џиновска секвоја во Скопје – жив споменик на времето“, а неодамна и за новите планови за лунaпаркот во Градскиот парк. Тоа е простор што постојано го потсетува градот дека јавниот простор не е само локација, туку огледало на навиките.

Односот кон бездомните кучиња е токму такво огледало. Во него се гледаат институциите, сопствениците, граѓаните, училиштата, ветеринарните служби, медиумите и локалната политика. Не постои едноставно решение што може да се сведе на една акција, една заловувачка екипа или една кампања. Искуствата од други земји покажуваат дека темата лесно станува судир меѓу безбедноста и хуманоста. Во анализата „Турција ги тргна кучињата од улица, но прашањето остана“ се гледа колку брзо едно решение може да отвори нови морални и практични дилеми.

Затоа вредноста на ваквите настани е во поместувањето на разговорот. Од „што да правиме со кучињата?“ кон „што да правиме со сопствената неодговорност?“. Од реакција по проблем кон учење пред проблемот да стане видлив. Од страв и гнев кон систем што знае да заштити и луѓе и животни.

Фестивалот како почеток, не како алиби

Во програмата на „Лајка-Фест“ се најавени и активности како „Ти и твоето куче – кој на кого личи?“, изложба на вдомени миленици, награди и интерактивни содржини за посетителите и нивните миленици. Тоа е потребниот полесен, човечки дел од една тешка тема. Градот има потреба и од радост, од игра, од средба во која миленикот не е проблем, туку дел од секојдневието.

Но вистинската мерка ќе дојде по фестивалот. Ќе се мери во бројот на одговорни вдомувања, во интересот за стерилизација, во свеста за микрочипирање, во намаленото напуштање, во училиштата што ќе продолжат да зборуваат за ова и во институциите што нема да ја сведат темата на повремена кампања.

„Лајка-Фест“ може да биде убав викенд во Градски парк. Може да биде и нешто повеќе: потсетување дека хуман град не е оној што само ги сака животните, туку оној што знае да се грижи за нив без да ја загрози безбедноста, јавниот ред и достоинството на луѓето. Тоа е потешката, повозрасна љубов – онаа што не завршува со фотографија, туку почнува со одговорност.