Турција тврди дека го нашла решението за уличните кучиња: масовно собирање, сместување во прифатилишта или во т.н. природни животни зони. На хартија тоа звучи како државна политика што конечно ја презема одговорноста таму каде што долго време владееле импровизација, страв, напади, сообраќајни ризици и локално снаоѓање. Но секоја политика кон бездомните животни има две лица: едното е безбедноста на луѓето, другото е начинот на кој државата ја третира животната беспомошност.
Според турските официјални информации, по измените на Законот за заштита на животните државата почнала широка акција за собирање бездомни животни од јавните простори. Турскиот парламентарен извештај од април годинава наведува дека според податоци изнесени пред Комисијата за земјоделство, шумарство и рурални работи по 15 март 2025. биле евидентирани околу 1,25 милиони бездомни животни, а околу 78% од нив биле собрани. Турските медиуми, пак, пренесоа изјава на министерот за внатрешни работи Мустафа Чифтчи дека до мај годинава се собрани околу 80% од бездомните животни и дека планот е до октомври сите да бидат префрлени во прифатилишта или природни животни зони.
Законот што ја смени логиката: од „стерилизирај и врати“ кон „собери и смести“
Клучната промена во Турција е напуштањето на дотогашниот модел „стерилизирај, вакцинирај и врати“, кој со години беше основа на третманот на уличните животни. Со законските измени усвоени во јули 2024, општините добија обврска да ги тргнат уличните кучиња од јавните простори и да ги сместат во прифатилишта, додека кучињата што покажуваат агресивно однесување или имаат неизлечиви болести може да бидат еутаназирани.
Официјалното образложение е јавно здравје и безбедност: напади од глутници, сообраќајни несреќи, ризик од беснило и други зоонозни болести. Турската страна наведува дека претходниот модел не дал резултат, а бројот на контакти поврзани со беснило, според изнесените податоци пред парламентот, пораснал од 197.125 во 2014. година на околу 500.000 во 2024. година. Во таков контекст државата ја претставува новата политика како нужна, а не како идеолошка пресметка со уличните животни.
Но токму тука почнува тешкиот дел од приказната. Зашто „собирање“ не е исто што и „згрижување“. Да се тргне животно од улица е административна операција; да му се обезбеди живот без глад, болест, страв и насилство е цивилизациски тест.
Бројките се големи, но довербата е мала
Турција згрижила над 80% од уличните кучиња. Но меѓународните извори покажуваат дека бројките и формулациите се движат меѓу 75%, 78% и 80% , во зависност од датумот, институцијата и начинот на броење. Hürriyet Daily News во април 2026. објави дека биле собрани околу 75% од бездомните животни, со завршени акции во 51 од 81 провинција под посебна провинциска администрација и 6% во 30 метрополитенски општини.
Оваа разлика не е само статистичка ситница. Таа покажува колку е важно да се праша што точно значи „згрижено“. Дали животните се стерилизирани? Дали се вакцинирани? Дали има капацитети за нив? Дали се достапни за посвојување? Дали се следи нивната судбина по собирањето? Дали прифатилиштата се места за живот или складишта за проблем што јавноста повеќе не го гледа?
Паноптикумски кажано: цивилизирана политика не се мери само по тоа колку кучиња исчезнале од улиците, туку по тоа што се случило со нив откако исчезнале од погледот.
Зошто законот предизвика протести
Законот од 2024. предизвика силна реакција од активистите за права на животните, опозицијата и дел од јавноста. Главната критика беше дека масовното собирање, во услови на недоволни капацитети, може да се претвори во прикриена политика на убивање или во долгорочно држење животни во нехумани услови. Reuters тогаш објави дека Турција има околу 322 прифатилишта со капацитет за приближно 105.000 кучиња, што е далеку под проценуваните милиони улични кучиња за кои се зборуваше во времето на донесувањето на законот.
Опозицијата поднесе иницијатива до Уставниот суд, барајќи укинување на законот, со образложение дека тој може да води кон нехуман третман. Reuters пренесе дека Републиканската народна партија барала запирање на примената на законот, додека активисти протестирале со пораки дека државата не смее да го решава проблемот преку уништување на животите. Во 2025. Уставниот суд на Турција го потврди законот, оставајќи ја тежината на неговата реализација врз општините и државните институции.
Тука нема лесна страна. Граѓанинот што се плаши од глутница на улица има реален проблем. Детето што не може безбедно да помине покрај училиште има реален проблем. Но и кучето што завршува зад ограда без храна, грижа, стерилизација или шанса за посвојување е реален проблем. Сериозната држава не избира меѓу човекот и животното како во примитивна морална пресметка. Таа мора да ги заштити и јавната безбедност и минималната етика.
Што може да научи Македонија
Македонија добро го знае проблемот со уличните кучиња: глутници во населби, каснувања, страв кај граѓаните, слаба координација меѓу општини, недоволни капацитети, непостојана стерилизација, неодговорни сопственици што напуштаат животни и јавна дебата која брзо се претвора во омраза. Турскиот модел затоа сигурно ќе биде привлечен за дел од јавноста: „ги собраа од улица, значи решиле“. Но токму тука треба внимателност.
Ако Турција навистина изгради систем со доволно прифатилишта, ветеринарна грижа, стерилизација, транспарентна евиденција, посвојување и јавен надзор, тогаш тоа може да биде пример за силна државна интервенција. Но ако „згрижување“ значи само масовно тргање од јавноста, без јасен увид во животот на животните, тогаш тоа не е решение, туку преместување на моралниот товар зад ѕидови.
За Македонија лекцијата не е дека треба механички да се копира Турција. Лекцијата е дека проблемот не се решава со повремени акции, со меѓуопштинско префрлање вина, со празни прифатилишни ветувања или со јавен гнев што бара брз одмазднички одговор. Решението бара регистар на сопственици, казни за напуштање животни, масовна стерилизација, функционални прифатилишта, одговорни општини, посвојување, едукација и јасен увид каде завршува секое собрано животно.
Хуманоста не е спротивна на безбедноста
Најопасната грешка е да се претстави дека постојат само две позиции: или си за луѓето или си за кучињата. Тоа е лажна поделба. Град во кој граѓаните се плашат од глутници не е хуман град. Но град во кој животните се собираат без контрола, без грижа и без јавна одговорност исто така не е хуман град.
Хуманоста не е романтична слабост, туку способност да се реши проблемот без да се произведе нова неправда. Безбедноста не е суровост, туку право на граѓаните да се движат без страв. Државата мора да ги држи двете вистини во исто време. Ако ја држи само првата, станува брутална. Ако ја држи само втората, станува неодговорна.
Турција ја избра големата државна интервенција. Сега најважното прашање не е дали улиците изгледаат попразни, туку дали системот е доволно транспарентен за да покаже што се случува со животните по собирањето. Затоа оваа тема ќе остане важна и по бројките. Затоа што бројката може да ја смири јавноста, но судбината на живото суштество ја открива вистинската природа на системот.
Решение што мора да се гледа и зад оградата
Ако Турција успее да создаде одржлив модел со контрола, здравствена заштита, посвојување и јасни стандарди за прифатилиштата, тогаш нејзината политика ќе биде значаен пример за земјите што со години се мачат со истиот проблем. Но ако резултатот се сведува на административно „исчезнување“ на кучињата од улица, тогаш таа ќе остане предупредување дека државите понекогаш знаат да ја наречат ефикасност она што всушност е недостиг на видливост.
На крајот прашањето не е дали кучињата треба да живеат на улица. Не треба. Прашањето е дали решението што ги трга од улица ги води кон грижа или кон заборав. Во таа разлика се мери зрелоста на едно општество.
