Западнонилската треска не е болест што треба да создаде паника, но е болест што не смее да се преспие. Нејзината опасност е токму во тоа што најчесто минува незабележано, а само кај мал дел од заразените може да удри таму каде што телото е најранливо – во нервниот систем. Затоа првиот регистриран случај годинава во Македонија не е повод за страв, туку за дисциплина: помалку застоена вода, помалку изложување на комарци, повеќе внимание кон симптомите.

Станува збор за 55-годишен пациент од Велес кај кого првите симптоми биле висока температура, осип, малаксаност и нарушена свест. Поради влошување на состојбата пациентот бил хоспитализиран на Клиниката за инфективни болести и фебрилни состојби, а во Вирусолошката лабораторија при ИЈЗ биле докажани IgM антитела за West Nile вирус во ликвор.

Пациент од Велес, среден ризик за населението

Според пренесените информации, ИЈЗ оценува дека ризикот за населението во моментов е среден, но дека може значително да се намали со примена на едноставни превентивни мерки. Пациентот е во подобрена општа состојба и е под медицински надзор. Епидемиолошките податоци наведуваат дека не патувал надвор од државата и дека нема податок за контакт со лица со слични симптоми, што ја прави локалната епидемиолошка проценка уште поважна.

На територијата на Општина Велес во април годинава била спроведена редовна ларвицидна дезинсекција, а по регистрираниот случај Центарот за јавно здравје Велес извршил и дезинсекција по епидемиолошка индикација. Во 2025. година во Македонија биле регистрирани два автохтони и лабораториски потврдени случаи на западнонилска треска, а едно лице било хоспитализирано поради невроинвазивна форма на болеста.

Како се пренесува западнонилската треска

Западнонилската треска е вирусна инфекција што најчесто се пренесува преку убод од инфициран комарец. Светската здравствена организација објаснува дека вирусот природно циркулира меѓу птици и комарци, додека луѓето, коњите и други цицачи може да се заразат како случајни домаќини. Птиците се природен резервоар на вирусот, а луѓето не се главниот извор преку кој инфекцијата понатаму се шири. :contentReference[oaicite:3]{index=3}

Според ECDC, ова е зооноза што во Европа се јавува ендемо-епидемиски, особено во јужните, источните и западните делови на континентот. Околу 80 отсто од инфекциите кај луѓето се без симптоми, додека кај дел од заразените може да се јават температура, главоболка, малаксаност, болки во мускулите, осип, замор или повраќање.

Кога симптомите бараат итна лекарска реакција

Најголемиот број инфекции не оставаат тешки последици. Но мал процент од случаите може да преминат во невроинвазивна форма – воспаление на мозокот, мозочните обвивки или состојба со слабост, нарушена свест, вкочанет врат, конфузија, тремор, грчеви или парализа. Светската здравствена организација наведува дека приближно едно од 150 заразени лица може да развие потешка форма на болеста, а повисок ризик имаат повозрасните и лицата со ослабен имунитет. }

Тоа е причината зошто апелот на здравствените власти не треба да се чита како рутина. Ако по убод од комарец се јават покачена температура, силна главоболка, осип, необична слабост, нарушена свест или невролошки знаци, лекарската проценка не треба да се одложува. Во вакви случаи, времето не е простор за паника, туку простор за навремена реакција.

Нема специфичен лек – превенцијата е главната одбрана

За западнонилската треска кај луѓе нема специфичен антивирусен третман ниту лиценцирана вакцина. Терапијата е поддржувачка – следење, хидратација, третман на симптоми и болничка грижа кај потешки форми. CDC јасно наведува дека најдобрата заштита е спречување убоди од комарци, затоа што нема лиценцирани вакцини или лекови за превенција на болеста кај луѓе.

Практичната заштита е едноставна, но бара доследност: употреба на репеленти, носење лесна облека со долги ракави и ногавици, поставување мрежи на прозорци и врати, избегнување престој на отворено во зори и самрак, како и редовно празнење садови, буриња, гуми, саксии, олуци и сите места каде што може да се задржи вода. Комарецот не бара голема бара – понекогаш му е доволна мала заборавена количина вода во двор.

Климатските промени го менуваат календарот на ризикот

Вектор-преносливите заболувања стануваат сè поважен јавноздравствен предизвик токму затоа што климатските услови, влажноста, температурите и продолжената активност на комарците ја менуваат сезонската логика на ризикот. ECDC во сезонските извештаи за 2025 година регистрираше локално стекнати случаи на West Nile вирус во повеќе европски земји, меѓу кои и Македонија, што покажува дека ова не е далечна тропска тема, туку европска реалност што сè почесто ќе бара локална подготвеност.

Затоа одговорот не може да биде само индивидуален. Да, граѓанинот треба да користи заштита и да ја отстрани застоената вода. Но општините мора навреме да спроведуваат дезинсекција, здравствените институции да следат, лабораториите да потврдуваат, а јавноста да добива точни информации без непотребен алармизам. Здравствената култура не се мери само по тоа како реагираме кога има случај, туку како се подготвуваме пред да се појави.

Мал убод, голема лекција

Првиот случај годинава не значи дека Македонија е пред епидемија. Но значи дека сезоната на комарци веќе не е само непријатност за вечерно седење надвор. Таа е и јавноздравствена тема. Понекогаш најмалите организми најбрзо ни покажуваат колку сме неподготвени за променетата средина во која живееме.

Паноптикумски кажано: комарецот е мал, но системот што треба да го пресретне не смее да биде мал. Во оваа приказна нема место за паника, но има многу место за навика – да се заштитиме, да внимаваме и да не ја потценуваме природата кога таа ќе влезе во јавниот здравствен календар преку еден тивок убод.