Германија повторно изгледа како европска лекција, само овојпат не за дисциплина, индустрија и силен извоз, туку за нешто многу понепријатно: колку брзо благосостојбата може да стане скапа фасада кога домот, енергијата и секојдневниот живот почнуваат да ја јадат платата.

Најновите податоци покажуваат дека сиромаштијата во Германија достигнала рекордно ниво. Според Паритетниот извештај за сиромаштија, во 2025. година 13,3 милиони луѓе живееле во сиромаштија, а стапката се искачила на 16,1%. Тоа не е маргинална пукнатина во системот, туку знак дека германскиот модел на сигурност веќе не ги штити сите што формално живеат во една од најсилните економии во Европа.

Кога бројката повеќе не е само статистика

Сиромаштијата за која зборуваат германските извештаи не значи секогаш апсолутна беда во најгруба смисла на зборот. Станува збор за релативна доходовна сиромаштија: луѓе кои имаат помалку од 60% од средниот приход и затоа не можат рамноправно да учествуваат во животот кој нивното општество го смета за нормален. Според германскиот Сојузен завод за статистика Destatis, во 2025. година 13,3 милиони луѓе, односно 16,1% од населението, биле под прагот на ризик од сиромаштија.

Прагот за едночлено домаќинство бил околу 1.446 евра месечно, а за домаќинство со двајца возрасни и две деца под 14 години 3.036 евра. На хартија тоа се бројки што во многу други земји звучат високо. Во германската реалност, пак, тие сè почесто значат постојано пресметување: струја или храна, греење или поправка, кирија или достоинствен живот. Дојче веле ја пренесува токму оваа слика – земја во која сè повеќе луѓе не знаат како да ги покријат сметките за струја, греење или основни домашни потреби.

Киријата како нова социјална граница

Другиот дел од приказната е домувањето. Според факт-листот на Германското здружение на закупци, изработен врз основа на студија на Институтот за домување и животна средина, 55% од домаќинствата во Германија живеат под кирија, а секое трето домаќинство-закупец е финансиски преоптоварено со станбени трошоци. Тоа значи околу 6,6 милиони домаќинства. Од нив, 3,2 милиони трошат повеќе од 40% од својот приход за домување, додека уште 3,4 милиони издвојуваат меѓу 30% и 40%.

Тука веќе не се зборува само за „пазар на недвижности“, туку за нова линија на класна поделба. Кој има стар договор, наследен стан, стабилна работа или семејна заштита, преживува полесно. Кој влегува на пазарот сега, особено млад, самохран, стар, мигрант, слабо платен или со несигурна работа влегува во град што му ја наплатува иднината однапред.

Студијата посочува дека 42% од домаќинствата кои живеат под кирија припаѓаат на најниската третина според приходите, со просечен месечен нето-приход од 1.417 евра. Во најдолниот приходен слој просечниот товар за домување достигнува 60% од приходот. Тоа е моментот кога домот престанува да биде засолниште и станува финансиска машина што секој месец го тестира трпението на човекот.

Сиромаштијата старее, се феминизира и се вкоренува

Паритетниот извештај посебно предупредува дека сиромаштијата сè повеќе ги погодува постарите лица, жените и самохраните родители. Кај лицата над 65 години стапката е 19,5%, а кај жените над 75 години 21,3%. Кај лицата што живеат сами ризикот достигнува 30,3%, а кај самохраните родители 28,9%. Овие податоци се важни затоа што го рушат удобниот мит дека сиромаштијата е само последица на личен неуспех. Во многу случаи таа е биографија напишана од пазарот, платите, кириите, здравјето, семејната структура и слабите јавни заштити.

Токму затоа германската приказна треба да се чита и од Македонија. Не затоа што нашите економии се исти, туку затоа што насоката е препознатлива: ако домувањето стане недостапно, ако работата не гарантира мир, ако староста станува финансиски ризик, ако семејството зависи од станбен кредит, миграција или помош од родители – тогаш сиромаштијата веќе не е само статистика за „другите“. Таа станува структура на секојдневието.

Во тој контекст, Паноптикум веќе пишуваше за скапата благосостојба и мирната старост, за прашањето дали европската пензија навистина значи достоинствена старост. Иста линија има и во текстот за Европа без детски гласови: домот, семејството и животниот план сè помалку зависат само од лична желба, а сè повеќе од тоа дали системот воопшто остава простор за нормален живот.

Богата земја, сиромашен мир

Германија не е сиромашна земја. Токму затоа оваа вест е поважна. Кога сиромаштијата расте во економија со силна индустриска традиција, висока продуктивност и развиен социјален систем проблемот не може да се сведе на една криза, една влада или една статистичка година. Станува збор за подлабоко поместување: богатството може да расте, а сигурноста да се намалува; БДП може да изгледа стабилно, а домаќинството да се распаѓа под кирија и сметки.

Тоа е најнепријатниот дел од германската бројка. Таа покажува дека модерната сиромаштија не мора да изгледа драматично. Таа може да има уреден влез, платена месечна карта, договор за работа и фрижидер што се полни сè потешко. Може да живее во зграда со добра фасада и во град со висока просечна плата. Може да биде тивка, пристојна и постојано присутна.

А кога домот станува премногу скап за луѓето што го одржуваат општеството, тогаш веќе не зборуваме само за кирија. Зборуваме за прашањето дали современата европска држава сè уште знае да произведува чувство на сигурност – или само добро ја пресметува неговата цена.