Истанбул денеска е повеќе од дипломатска адреса за македонската владина делегација. Тој е место на кое Македонија повторно се обидува да ја претвори политичката блискост со Турција во економски резултат: повеќе инвестиции, подобра трговска размена, посилни деловни врски и јасна понуда пред турските компании.

Денеска во Истанбул се одржува македонско-турски бизнис форум, најавен како платформа за унапредување на економската соработка меѓу двете земји, со фокус на инвестиции, трговија, енергетика, инфраструктура и директни средби меѓу компаниите. Тој е дел од проектот „Промоција на Мапа за инвестирање“, поврзан со спроведувањето на Националната развојна стратегија 2024-2044 и соработката со УНДП.

Бизнис форум што треба да покаже дали стратегијата има економски нерв

На вакви настани лесно се произведува свечен јазик: партнерство, потенцијали, можности, мостови, иднина. Потешкиот дел почнува кога тие зборови треба да се преведат во фабрики, извоз, енергетски капацитети, инфраструктурни проекти, долгорочни договори и работни места. Токму затоа овој форум во Истанбул е важен не само како дипломатски настан, туку како проверка дали македонската економска промоција конечно може да настапи со појасна понуда.

Форумот е најавен како простор во кој институциите и бизнис секторот од Македонија и Турција ќе имаат директни контакти, разговори и Б2Б средби. На програмата се теми од трговијата, енергетиката и инфраструктурата – области во кои турските компании имаат искуство, капитал и регионално присуство, а Македонија има потреба од инвестиции, технологија, изведбен капацитет и нови пазари.

Премиерот Христијан Мицкоски е најавен како предводник на владината делегација во која учествуваат ресорни министри од економската, енергетската и инфраструктурната област. Од турска страна домаќин е министерот за трговија Омер Болат, а организацијата е поврзана со Министерството за трговија на Турција и DEİK – Советот за надворешни економски односи.

Муцунски и Болат: трговската размена како политичко прашање

Посебен дел од посетата е учеството на министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски, кој треба да се обрати на форумот и да оствари билатерална средба со турскиот министер за трговија Омер Болат. Во фокусот на таа средба се економските односи, можностите за зголемување на трговската размена, привлекувањето инвестиции и отворањето нови деловни партнерства.

Ова е важно затоа што надворешната трговија не е само табела со увоз и извоз. Таа е мера за тоа колку една земја знае да произведе, колку знае да продаде, колку е доверлива за инвеститорите и колку умее да се вклучи во регионални и глобални синџири на вредност. Македонија долго зборува за географска позиција, ниски трошоци и инвестициска клима. Прашањето е дали тие предности се доволни во време кога инвеститорите бараат брза администрација, предвидлива регулатива, енергетска сигурност, квалификувана работна сила и јасна индустриска логика.

Во тој контекст Турција не е обичен трговски партнер. Таа е голем пазар, силен индустриски систем, регионален логистички јазол и земја со компании што веќе знаат како се работи на Балканот. За Македонија, продлабочувањето на таа соработка може да значи повеќе од дипломатски пријателски односи: може да значи пристап до капитал, изведувачки капацитет, инфраструктурно искуство и можност домашните компании полесно да излезат надвор од тесниот пазар.

Инвестициската мапа мора да биде повеќе од дигитална витрина

Врската на форумот со „Мапата за инвестирање“ му дава поширока рамка на настанот. На официјалната платформа на УНДП за приватно финансирање и Целите за одржлив развој Македонија е претставена преку инвестициски можности во сектори како обновливи ресурси и алтернативна енергија, храна и пијалаци и инфраструктура. Тоа се области што директно се поклопуваат со темите на форумот во Истанбул.

Но една мапа вреди само ако зад неа има подготвени проекти, чиста документација, институции што одговараат навреме и локална економија што може да апсорбира инвестиција. Инаку, таа останува уреден приказ на желби. Македонија има потреба од токму спротивното: не промотивна фасада, туку оперативна економска платформа што ќе знае да му каже на инвеститорот каде, зошто, со кого, за колку време и под кои правила може да вложи.

Паноптикум веќе ја отвори оваа тема преку анализата за зелената транзиција на Македонија, каде што е јасно дека енергетиката не е само еколошка тема, туку прашање на конкурентност. Истото важи и за инфраструктурата, извозот и инвестициите. Земја што сака нов капитал мора да покаже дека знае што прави со сопствениот развоен простор.

Од Истанбул до домашниот тест

Македонија во последните месеци се обидува поактивно да се позиционира во регионалната и меѓународната економска сцена. Во таа линија влегуваат и претходните промотивни бизнис настани, темите за странски инвестиции и дипломатските настапи во економски тела. Во анализата „Македонија влегува во ЕКОСОК“, Паноптикум веќе укажа дека меѓународната позиција има смисла само ако се претвори во државна корист.

Истото важи и за Истанбул. Форумот може да биде добар сигнал, но сигналот не е резултат. Резултат ќе биде ако по средбите следуваат конкретни договори, нови инвестиции, присуство на македонски компании на турскиот пазар, турски капитал во продуктивни сектори и подобра рамнотежа во трговската размена.

Македонската економија не може да се гради само врз политички посети и фотографии од форуми. Таа мора да се гради врз договори што преживуваат по завршувањето на настанот. Истанбул затоа е важна сцена, но вистинскиот испит ќе биде дома: дали администрацијата, компаниите, коморите и институциите ќе го претворат деловниот контакт во проект, а проектот во економска вредност.

Економијата како прашање на зрелост

Во поширока смисла македонско-турскиот бизнис форум отвора едно старо, но сè поитно прашање: дали Македонија сака да биде земја што само бара инвеститори или земја која знае да избере какви инвестиции ѝ требаат. Разликата е огромна. Првата позиција е пасивна и зависна. Втората е развојна, самосвесна и државничка.

Турција може да биде сериозен економски партнер, но партнерството не се мери со бројот на средби, туку со квалитетот на проектите што ќе произлезат од нив. Ако форумот во Истанбул помогне Македонија да го артикулира својот инвестициски профил појасно, тој ќе има смисла. Ако остане уште една убаво спакувана агенда, ќе се стопи во архивата на економски настани што звучеле добро додека траеле.

За земја како Македонија секоја отворена деловна врата е важна. Но уште поважно е да се знае што се носи кога се влегува низ таа врата: стратегија, проекти, доверба и способност да се испорача ветеното.