Разговори со трговците, но вистинскиот испит е на каса

Владата влегува во нов обид да го смири ценовниот притисок врз основните прехранбени производи, овојпат преку директен дијалог со најголемите трговски синџири. Премиерот Христијан Мицкоски соопшти дека е одржана работна средба со претставници на маркетите, посветена на инфлацијата и на растот на цените на производите што секојдневно ја полнат, или ја празнат, семејната кошница. Според пренесената изјава, во наредниот период треба да следат средби и со добавувачите и производителите, со цел годишната инфлација и цените на основните производи во јули да останат под 3%.

На хартија ова звучи како логична институционална реакција: ако цените растат побрзо од довербата на граѓаните, државата мора да покаже дека не е само нем набљудувач на пазарот. Но кај ваквите мерки секогаш има едно незгодно прашање – дали се создава реално намалување на цените или само краткорочно смирување на јавниот гнев?

Инфлацијата не е апстрактна бројка кога станува збор за храна

Официјалните податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека инфлацијата во мај 2026. година, во однос на претходниот месец, изнесувала 0,6 проценти. Претходно, во април, месечната инфлација била 1,3%, а во март 0,7%. Тоа покажува дека ценовниот притисок не е исчезнат, туку се движи во бранови што домаќинствата ги чувствуваат многу побрзо отколку што институциите ги објаснуваат.

Затоа оваа тема не може да се сведе само на политичка порака. Кај основните производи граѓанинот нема многу простор за маневар. Не може да ја одложи храната за следниот месец, не може да ја замени секоја потреба со поевтина алтернатива и не може бесконечно да го растегнува буџетот. Во тој дел инфлацијата престанува да биде економски индикатор и станува секојдневна дисциплина на преживување.

Токму затоа Panoptikum веќе пишуваше дека мајската инфлација најсилно се чувствува преку секојдневните трошоци, а претходно и дека априлската инфлација го стегна семејниот буџет. Во таков контекст, најавата за договор со маркетите не е споредна економска вест, туку тест за тоа дали Владата може да ја претвори политичката волја во видлива промена на полиците.

Маркетите, добавувачите и производителите – синџир во кој секој покажува кон другиот

Премиерот најави дека разговорите нема да застанат кај маркетите. Следни на ред се добавувачите и производителите. Тоа е важен детал, бидејќи цената на еден производ не се создава само на касата. Таа поминува низ производство, увоз, транспорт, дистрибуција, маржа, даноци и пазарни навики. Ако одговорноста се бара само кај последниот во синџирот, мерката може да биде видлива, но плитка.

Во јавната порака Мицкоски нагласи дека Владата останува посветена на мерки за заштита на животниот стандард и поголема економска сигурност. Тој претходно испрати и поостра порака до трговците и дистрибутерите, наведувајќи дека, ако нема реакција во следните денови, Владата ќе реагира. Таквата реторика може да донесе краткорочен притисок, но долгорочното прашање е дали ќе се постават правила што ќе ја намалат можноста за ценовни скокови без економско оправдување.

Пазарот не смее да биде алиби, државата не смее да биде импровизатор

Слободниот пазар не значи дека секое поскапување е недопирливо. Но државната интервенција не смее да се претвори во дневна команда без јасна анализа. Во економијата најтешко се поправа токму она што изгледа најлесно: цената. Ако се притисне само крајната цена, а не се разбере целиот трошочен синџир, резултатот може да биде кратко олеснување, потоа ново враќање на поскапувањата.

Македонската економија и онака се движи меѓу две спротивни слики. Од една страна се владините пораки за раст, стабилизација и подобри макроекономски показатели, а од друга е семејниот буџет, каде што секое поскапување се брои поинаку. Panoptikum неодамна анализираше дека македонската економија останува меѓу нискиот стандард и оптимизмот за раст, а во друг текст посочи дека растот од 3,5 проценти не е целата приказна ако не се претвори во реална отпорност.

Што ќе значи успех?

Успехот нема да се мери само со тоа дали во јули ќе се изговори бројката „под 3 проценти“. Ќе се мери со тоа дали граѓаните ќе почувствуваат дека основните производи не поскапуваат од недела во недела, дали маркетите ќе покажат реална корекција на цените и дали производителите и добавувачите ќе влезат во истиот договорен ритам.

Во оваа приказна има и политички ризик за Владата. Кога власта најавува притисок врз цените, таа ја презема и одговорноста за резултатот. Ако цените не се поместат, тогаш проблемот повеќе не е само кај трговците, туку и кај инструментите на државата. А ако се поместат само привремено, граѓаните повторно ќе ја препознаат старата македонска економска навика: голема најава, краток ефект, ист товар на крајот од месецот.

Овојпат прашањето е едноставно. Не дали Владата разговарала со маркетите, туку дали разговорот ќе се види во сметката што граѓанинот ја носи дома.