Протестите предводени од млади и студенти во Албанија и Франција влегоа во нова фаза. Во Тирана демонстрантите повторно се собраа пред кабинетот на премиерот Еди Рама и најавија нов голем протест за сабота, додека во Париз илјадници луѓе излегоа на улиците откако административен суд ја поништи полициската забрана за студентски собир. Истовремено, француските власти ги заоструваат ограничувањата во повеќе градови по насилствата и грабежите од минатиот викенд.
Иако причините, политичкиот контекст и размерите се различни, Тирана и француските градови сега се соочуваат со слично прашање: што се случува кога протест што почнал со проблемите на младите ќе прерасне во многу пошироко незадоволство од институциите, животниот стандард и политичкиот систем?
Тирана: од универзитетските барања до отворен политички судир
Во Албанија протестниот бран почна со барања поврзани со високото образование, трошоците за студирање, условите на универзитетите и перспективите за вработување. За кратко време во агендата влегоа корупцијата, социјалната нееднаквост и барањето за оставка на премиерот Еди Рама. Panoptikum претходно пишуваше за ширењето на протестите низ Албанија, кога студентското незадоволство веќе се претвораше во поширока политичка криза.
Денешниот протест во Тирана почнал со обид демонстрантите – меѓу кои студенти, професори и граѓани – да се приближат до Парламентот. Полицијата поставила блокади, а во близина бил распореден и воден топ. По прекинот на парламентарната седница, која била нарушена од физички судир меѓу пратеници од власта и опозицијата, демонстрантите го продолжиле маршот кон канцеларијата на Рама. За разлика од претходните денови, претпладневниот дел од протестот минал без поголеми инциденти.
Во меѓувреме, студентските организатори најавија нов собир за сабота и упатија повик до албанската дијаспора да им се приклучи. Тоа покажува дека движењето се обидува да ја задржи мобилизацијата и по првичната експлозија на улично незадоволство, во период кога бројот на учесници во дел од дневните собири почна да варира.
Рама нуди дијалог, демонстрантите не се повлекуваат
Еди Рама повторно се обиде да ја префрли конфронтацијата од улицата кон разговор. Откако демонстрантите претходно ги искршија црвените столчиња поставени пред неговиот кабинет како симболичен повик за средба, премиерот денеска постави бетонски клупи со истиот повик за дијалог.
Тоа е необична политичка слика, но зад симболиката останува суштинскиот проблем: страните засега не се согласуваат ниту околу природата на кризата. Рама претходно тврдеше дека дел од насилството е поврзан со обид за дестабилизација и дека протестите можат да го загрозат европскиот пат на Албанија. Демонстрантите, пак, ги истакнуваат домашните проблеми – состојбата во образованието, корупцијата, недостигот од работни места и чувството дека институциите не ги слушаат младите. Во претходната анализа на Panoptikum го разгледавме токму судирот меѓу тезата за „странска рака“ и домашните причини за бунтот.
Reuters објави дека протестите се поттикнати од незадоволството поради корупцијата, недостигот од работа и состојбата во образованието, а Рама досега ги отфрла повиците за оставка.
Париз: судот дозволи протест, другите градови воведуваат забрани
Во Франција, пак, спорот веќе навлегува директно во прашањето за границите на правото на протест. Илјадници луѓе денеска се собраа во Париз откако административниот суд ја поништи забраната што претходно ја воведе полицијата. Собирот се одвивал мирно и под силно полициско присуство, а организаторите прифатиле протестот да остане на една локација поради проценетиот ризик од ново насилство, објави Associated Press.
Француското движење почна од средношколските протести поради недостиг од кадар, лошата состојба на училиштата и проблемите во образовниот систем, а постепено се прошири кон трошоците за живот и состојбата на јавните услуги. Тој развој има препознатлива логика: конкретно студентско или ученичко барање станува поширока социјална тема кога во него почнуваат да се препознаваат и други групи.
Насилствата од 17 октомври, сепак, ја променија реакцијата на државата. Претседателот Емануел Макрон денеска најави дека властите ќе ги забрануваат протестите што ги оцени како „нелегитимни“, додека собирите организирани од синдикатите ќе можат да продолжат, со можност нивните маршрути да бидат менувани заради заштита на деловните објекти. Макрон ги обвини радикалните крајнолевичарски групи и учесниците во грабежите за насилството, додека неговите критичари предупредуваат дека широките забрани го отвораат прашањето за ограничување на правото на демонстрации.
За сабота веќе се забранети протести во Лион и Марсеј, а локални ограничувања се воведуваат и во други градови. Од друга страна, студентскиот синдикат UNEF повика на нови собири, додека во Париз за мобилизација се подготвуваат и синдикати и претставници на движењето „Жолти елеци“. Француската влада најавува голема безбедносна операција.
217 лица веќе се испратени во затвор
Размерот на француските немири се гледа и низ судската реакција. Министерот за правда Жералд Дарманен соопшти дека 217 лица веќе се осудени и испратени во затвор во забрзани судски постапки поврзани со насилствата од минатиот викенд. Вкупно околу 2.700 лица биле приведени, а повеќе од 1.000 веќе се појавиле пред суд, според AFP.
Тоа е важна разлика во однос на самиот протест. Судските пресуди се однесуваат на лица гонети за дејствија поврзани со немирите, а не на „217 студенти осудени затоа што протестирале“. Разграничувањето е суштинско во момент кога политичкиот спор сè почесто ги меша мирните демонстранти, насилните групи и луѓето вклучени во грабежи.
Две земји, различни кризи – исто предупредување од младите
Тирана и Париз не треба механички да се ставаат во ист политички контекст. Во Албанија протестите се насочени директно кон владата на Рама и носат барање за негова оставка. Во Франција движењето е пошироко и пофрагментирано, со образовни, социјални и економски барања, а насилствата на маргините на протестите отворија дополнителна политичка и безбедносна криза.
Сепак, заедничката точка останува видлива. Во двата случаи младите први го артикулираа незадоволството од системи во кои образованието, работата, цените и перспективата за нормален живот повеќе не се доживуваат како одделни проблеми. Протестниот бран од Тирана до Франција затоа веќе не е само приказна за универзитети и училишта. Тој е тест за способноста на институциите да одговорат на незадоволството пред дијалогот да биде заменет со улица, а улицата со сила.
Извори
– Reuters – Албанија, 17 октомври 2026
– Al Jazeera – Албанија, 20 октомври 2026
– Euronews – Албанија, 20 октомври 2026
– The Guardian / AP
– Reuters – Франција, 22 октомври 2026
– Associated Press – Париз, 22 октомври 2026: судската одлука со која е укината забраната за протест и собирањето на илјадници демонстранти во Париз. Приказната ја пренесува и Los Angeles Times. Los Angeles Times
– Al Jazeera – Франција, 22 октомври 2026
