Тирана и француските градови овој викенд се две различни сцени на слично незадоволство. Во Албанија четвртиот ден од студентските и антивладините протести заврши со нови судири и повеќе од 150 повредени во досегашниот протестен циклус, додека во Франција денеска, 17. октомври, средношколци, синдикати и дел од движењето „Жолти елеци“ излегоа на улиците поради трошоците за живот, состојбата во образованието и јавните услуги.
Заедничкиот именител веќе не е само младинскиот револт. И во двете земји протестите почнаа или се засилија околу конкретни проблеми, а потоа се проширија кон многу подлабоко прашање – колку граѓаните, особено помладите генерации, веруваат дека институциите ги слушаат нивните проблеми пред тие да излезат на улица.
Тирана: четврта ноќ на судири и 156 повредени
Во Тирана во синоќа повторно дојде до судири меѓу демонстрантите и полицијата. Полицијата употребуваше солзавец и водени топови, додека дел од демонстрантите фрлаа камења, поставуваа запалени контејнери и оштетуваа јавна инфраструктура. Според албанските власти, во четирите дена на протести биле повредени вкупно 156 лица, меѓу кои 97-мина полицајци. Само во последната ноќ лекарска помош во Универзитетската болница во Тирана побарале 21 лице – осум полицајци, десет демонстранти и тројца случајни минувачи.
Протестите ги предводат млади луѓе и студенти кои бараат оставка од премиерот Еди Рама, а зад политичкото барање стои поширок список на незадоволства: условите во образованието, високите трошоци за студирање, недостигот од перспектива, корупцијата и спорните развојни проекти на албанското крајбрежје. Reuters оценува дека движењето, кое со месеци беше претежно мирно, во последните денови влезе во значително понасилна фаза и се прошири надвор од Тирана.
Panoptikum веќе го следи развојот на кризата – од првите студентски судири во Тирана, преку ноќта на пожари и напади врз институциите, до ширењето на протестите и сè поотвореното барање за политичка одговорност.
Рама засега ја отфрла можноста за оставка. Тој тврди дека зад дел од насилството има политички мотиви и „странски раце“ што сакаат да го нарушат патот на Албанија кон Европската Унија. Демонстрантите, пак, инсистираат дека причините се домашни – корупцијата, образованието и чувството дека младите немаат доволно економска и општествена перспектива.
Франција: од училишните блокади до национален протест
Во Франција сликата е поинаква, но незадоволството исто така почна од младите. Повеќенеделните протести на средношколците поради недостиг од наставници, лоши услови во училиштата и пренатрупани училници денеска се споија со поширок протест против високите трошоци за живот, цените, платите и состојбата на јавните услуги. На повиците им се приклучија синдикати и дел од некогашното движење „Жолти елеци“.
До 11 часот во Париз беа приведени 61 лице, според полициската префектура. Полицијата интервенираше против неколку непријавени поворки, а судири и употреба на солзавец беа регистрирани и во Марсеј и Лион. Француските власти распоредија илјадници полицајци и жандарми и воведоа ограничувања за протести во чувствителните делови на Париз, меѓу другото околу Елисејската палата и Шанзелизе.
Според Reuters, денешната мобилизација е резултат на спојување на неколку линии на незадоволство: ученичките протести, притисокот од поскапувањата, барањата за посилни јавни услуги и повторното активирање на дел од „Жолтите елеци“. AFP објави дека се најавени стотици демонстрации и други протестни акции низ земјата.
Француската влада веќе се обиде да одговори на дел од ученичките барања. Panoptikum претходно пишуваше дека властите најавија 3.000 заменски наставници, но протестите продолжија и се проширија надвор од образовната тема. Случајот на 15-годишниот ученик кој остана без дланка по експлозија на полициска шок-граната дополнително ја отвори дебатата за употребата на сила при демонстрациите.
Две земји, една поширока криза на доверба
Тирана и Париз не треба механички да се ставаат во ист политички контекст. Во Албанија протестот има јасна антивладина цел и барање за оставка на Еди Рама. Во Франција станува збор за многу поширока и поразнородна мобилизација во која се вкрстуваат образованието, животниот стандард, синдикалните барања и долгогодишното незадоволство од социјалната политика.
Сепак, времето во кое се случуваат овие протести е значајно. Во двата случаи младите први го артикулираа чувството дека институциите не реагираат доволно брзо на проблемите што директно го одредуваат нивниот живот – образованието, домувањето, цените, работата и перспективата. Кога кон нив ќе се приклучат други незадоволни групи, локалниот протест лесно станува многу поширок политички тест.
Затоа случувањата во Тирана и Франција се повеќе од уште еден викенд со солзавец и полициски кордони. Прашањето што останува е дали владите ќе успеат да го вратат конфликтот од улиците во институциите – и дали конкретните барања ќе добијат политички одговор пред протестите да создадат нов круг на насилство.
