Коридорот 8 треба да престане да се третира како низа одделни инфраструктурни проекти и да се развива како единствен стратешки правец што ги поврзува Јадранското и Црното Море. Тоа е централната порака од меѓународната министерска конференција што денеска се одржува во Софија, на која учествуваат претставници на Македонија, Бугарија, Европската Унија и други партнери.
Македонскиот министер за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски порача дека Македонија е решена да го исполни својот дел од обврските и, заедно со Бугарија, Албанија и европските партнери, да ја забрза реализацијата на Коридорот 8. Бугарската министерка за надворешни работи Велислава Петрова-Чамова, пак, ја спомена 2032. година како временска рамка кон која треба да се работи.
Муцунски: Коридорот ќе се мери според она што навистина ќе биде изградено
На панелот на високо ниво „Геостратешки контекст на Коридорот 8“, Муцунски го постави проектот пошироко од неговата транспортна функција. Според него, Коридорот ги поврзува економските и безбедносните интереси на земјите од регионот и претставува дел од европската инфраструктурна архитектура. Пораката на македонскиот министер беше дека резултатот нема да се оценува според политичките декларации, туку според реално изградената инфраструктура. Тој посочи на потребата од усогласена динамика по целата траса и потврди дека Македонија ќе работи со Бугарија, Албанија и европските институции за побрза реализација.
Посебно место во македонскиот дел од проектот има железничкото поврзување со Бугарија. Во август беа потпишани договорите за финансирање на третата фаза од пругата Крива Паланка – Деве Баир, долга околу 22 километра. Проектот е поддржан со грант од Европската Унија од 149 милиони евра и со 175 милиони евра кредити од Европската инвестициска банка и Европската банка за обнова и развој. Дел од оваа фаза е и прекуграничниот железнички тунел кон Бугарија.
За значењето и сложеноста на оваа делница Panoptikum претходно пишуваше во текстот „Пругата кон Бугарија влегува во најтешката фаза – пари има, сега државата мора да испорача“.
Петрова-Чамова: Коридорот мора да биде целина, не збир од мали проекти
Бугарската министерка Велислава Петрова-Чамова пред конференцијата изјави дека Коридорот 8 е стратешки проект за Бугарија, но призна дека работата низ годините не секогаш се одвивала со потребната динамика. Нејзината порака беше дека земјите вклучени во проектот треба да престанат да гледаат на одделните делници изолирано. Коридорот, според неа, треба да се третира како една транспортна и геостратешка целина што треба да биде завршена. Во тој контекст Петрова-Чамова рече дека се работи на исполнување на роковите и ја посочи 2032. година како временска ориентација.
Таквата формулација сепак треба да се чита внимателно: на конференцијата е изразена политичка волја за забрзување на Коридорот, додека 2032. година во достапните изјави е рок посочен од бугарската министерка, а не формално објавен заеднички рок на сите учесници. Петрова-Чамова го поврза Коридорот 8 и со железничката инфраструктура, енергетската поврзаност и воената мобилност. Таа најави и дека Софија следната година ќе биде домаќин на форум за поврзување.
Од инфраструктура до европска политика
Коридорот 8 одамна не е само прашање на патишта и железници. Правецот треба да ги поврзе Албанија, Македонија и Бугарија, а преку пристаништата на Јадранското и Црното Море да создаде важна транспортна оска Исток-Запад. Во услови на нови европски безбедносни и економски приоритети, неговото значење добива и дополнителна геополитичка димензија.
Еврокомесарката за проширување Марта Кос, која исто така учествува на конференцијата, порача дека Западен Балкан има важна улога во европското поврзување. Според неа, во регионот се реализираат повеќе од 130 проекти поврзани со патишта, железници и подобрување на граничните премини. Нејзината порака оди и чекор понатаму – визијата на Европската комисија е целиот Западен Балкан еден ден да биде дел од Европската Унија, со што денешните граници и инфраструктурните тесни грла би добиле сосема поинакво значење.
Коридорот како простор за обновување на дијалогот со Софија
Конференцијата има уште една политичка димензија. На нејзините маргини е предвидена средба меѓу Муцунски и Петрова-Чамова, во момент кога Скопје и Софија се обидуваат повторно да воспостават подиректен канал за разговор околу македонските евроинтеграции.
Средбата беше иницирана од македонска страна по неодамнешната посета на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен на Скопје. Panoptikum веќе пишуваше дека ЕУ се обидува подлабоко да се вклучи во македонско-бугарскиот јазол, додека европската преговарачка рамка и прашањето за уставните измени остануваат непроменети точки во процесот.
Од Софија непосредно пред средбата беше испратена порака дека бугарската страна очекува да слушне желба за напредок од Скопје. Македонските власти, од друга страна, повторуваат дека дијалогот е неопходен, но бараат поголема предвидливост и гаранции дека пристапниот процес нема повторно да биде изложен на нови билатерални условувања. Контекстот на овие позиции може да се види и во претходната анализа на Panoptikum за разговорите меѓу Скопје, Софија и Европската Унија.
Затоа денешниот собир во Софија има две паралелни линии. Првата е конкретна и мерлива – километри пруга, патишта, тунели, финансии и рокови. Втората е дипломатска – дали инфраструктурниот проект околу кој двете држави имаат заеднички интерес може да создаде простор и за посуштински политички разговор.
Во случајот со Коридорот 8 барем околу една работа пораките од Софија се приближуваат: проектот треба да се забрза и да се доврши. Следниот тест повеќе нема да биде во декларациите, туку во тоа дали договорената динамика ќе се претвори во изградена железница, патна инфраструктура и функционална врска од Јадранското до Црното Море.
