Свет што се навикнува на немир

Кога една листа на „најбезбедни земји“ станува вест, тоа кажува многу повеќе за светот отколку за самите земји на врвот. Безбедноста одамна не е само прашање дали туристот може мирно да прошета низ градот, дали улиците се осветлени и дали јавниот превоз функционира. Таа сè повеќе станува мера за тоа колку едно општество успеало да ја задржи довербата меѓу луѓето, стабилноста на институциите и способноста конфликтите да не ги претвора во секојдневен начин на живеење.

Најновиот Global Peace Index 2026, објавен од Institute for Economics & Peace, повторно покажува свет во кој мирот се стеснува. Според индексот, глобалната мирољубивост се влошува дванаесетта година на ред, а рангирањето опфаќа 163 земји и територии, преку 23 квалитативни и квантитативни индикатори во три области: општествена безбедност, домашни и меѓународни конфликти и милитаризација.

Токму затоа ова не е само туристичка тема. Ова е слика за светот во кој најскапата работа веќе не е луксузот, туку нормалноста: да се живее без постојана закана, без политички грч, без чувство дека општеството секој миг може да се распадне во сопствените нервози.

Кој е на врвот на Глобалниот индекс на мир

Исланд останува најмирна земја во светот и ја задржува првата позиција 19-та година по ред. Зад него се Нов Зеланд, Швајцарија, Словенија и Ирска. Оваа година особено внимание привлекува Словенија, која влезе во првите пет и со тоа стана највисоко рангирана земја од Балканот во индексот.

Во топ 10 за 2026. година се: Исланд, Нов Зеланд, Швајцарија, Словенија, Ирска, Австрија, Португалија, Сингапур, Финска и Јапонија. Земјите на врвот не се случајно мирни, туку долго градени општества со ниски нивоа на насилство, стабилни институции, добри односи со соседите и ограничена милитаризација.

Тоа е важна разлика. Мирот не е само отсуство на војна. Мирот е навика на институциите да не се распаѓаат при првиот притисок. Мирот е јавен простор во кој граѓанинот не мора постојано да пресметува кој ќе го измами, кој ќе го загрози и која криза ќе му го изеде денот. Во таа смисла, безбедната земја не е земја без проблеми, туку земја што не ги претвора проблемите во трајна атмосфера на страв.

Словенија како балкански исклучок

Словенија е најинтересниот знак во годинашното рангирање. Не затоа што наеднаш станала „совршена“ држава, туку затоа што покажува дека и просторот што географски и историски го врзуваме со Балканот може да произведе поинаква политичка и општествена дисциплина.

Според објавените прегледи, нејзиниот висок пласман се поврзува со ниски воени трошоци, високо ниво на безбедност и сигурност, како и со култура што повеќе вреднува рамнотежа, природа, заедница и секојдневна предвидливост.

Тоа за Македонија и за регионот треба да биде помалку повод за завист, а повеќе повод за прашање: што точно значи да се биде безбедно општество? Дали е доволно да нема отворен конфликт? Или безбедноста почнува дури тогаш кога човекот не живее во постојан притисок од институционална несигурност, политичка бучава, економска кршливост и јавен простор што лесно се труе?

Во таа линија природно се надоврзува и поширокиот паноптикумски разговор за човекот во современиот свет меѓу смисла, страв и систем. Зашто безбедноста не е само државна категорија. Таа е интимна состојба на човекот што знае дали системот го штити или само го надгледува, дали му дава простор да живее или само го дисциплинира да преживее.

Каде е Македонија

Македонија е рангирана на 46. место на најновата листа на Глобалниот индекс на мир. Во регионалната споредба пред неа се Словенија на 4. место, Хрватска на 23. и Црна Гора на 30. место, додека зад неа се Босна и Херцеговина на 48. и Србија на 70. место.

Овој резултат не треба да се чита ниту триумфалистички, ниту самопонижувачки. 46-то место значи дека Македонија не е во групата на високоризични земји, но и дека безбедноста не може да се сведе на статистички комфор. Она што индексите го мерат со индикатори, граѓаните го чувствуваат во секојдневието: доверба во институции, предвидливост на јавниот живот, чувство дека конфликтите не се поттикнуваат како политичко гориво, туку се решаваат како цивилизациска обврска.

Тука лежи вистинската тема. Македонија не треба само да прашува „на кое место сме“, туку „што треба да градиме за да бидеме поспокојно општество“. Безбедноста не се подобрува со една кампања, ниту со една политичка порака. Таа се создава со правна сигурност, со јавна култура, со институции што не зависат од моменталната партиска температура, со образование што не произведува само кадар, туку и граѓани.

Што навистина мери мирот

Глобалниот индекс на мир не е туристички водич. Тој не гарантира дека некој патник нема да биде ограбен во одреден кварт, ниту дека секој град во високо рангирана земја е еднакво безбеден во секој час од денот. Иновативност правилно го пренесува предупредувањето дека индексот ги мери основните услови на општествениот мир, а не секојдневните практични ризици при патување.

Токму тука е неговата вредност. Тој ни покажува дека мирот не е декоративен збор за говори, туку општествена инфраструктура. Како што патиштата, болниците и училиштата се градат, така се гради и довербата. Како што мостот може да се урне ако се занемари, така и мирот може да се истроши ако јавниот живот постојано се храни со омраза, страв и цинизам.

На Panoptikum веќе беше отворено прашањето за квалитетот на животот како мерка што не се гледа само во бројките. Оваа тема е негово безбедносно продолжение. Добар живот не значи само повисок приход. Добар живот значи и помалку страв, помалку непотребна агресија, помалку чувство дека секојдневието е борба со системот.

Безбедноста како култура, не како лозинка

Земјите што се највисоко рангирани не се исти. Исланд е остров со мала популација и специфична социјална кохезија. Нов Зеланд има географска оддалеченост што му помага да избегне дел од глобалните тензии. Швајцарија има долга институционална традиција и политичка неутралност. Словенија ја покажува вредноста на стабилноста во мал европски простор. Ирска ја носи историската меморија на конфликт, но ја претвора во култура на претпазлив мир.

Нивната заедничка лекција не е дека постои еден модел за сите. Лекцијата е дека мирот не се импровизира. Тој е бавна цивилизациска работа. Се создава со доверба, со мера, со јасни правила, со политичари што не заработуваат од постојана вознемиреност и со граѓани што не прифаќаат хаосот да им биде нормална состојба.

За Македонија оваа листа не треба да биде само информација за тоа каде сме на светската мапа. Таа треба да биде потсетник дека најголемата безбедносна амбиција на една мала земја не е да изгледа силно во говорите, туку да стане предвидлива, правична и доволно смирена за нејзините граѓани да не живеат во постојан внатрешен аларм.

Мирот, на крајот, не е тишина. Мирот е поредок во кој човекот може да го слушне сопствениот живот.