Тирана се разбуди по повеќе од осум часа судири меѓу демонстранти и полицијата, во најсилната ескалација на протестите што веќе подолго време ја потресуваат Албанија. Во немирите на 14. октомври се повредени 29 лица – 23 полицајци и 6 цивили – а 35 демонстранти се приведени, според последните податоци објавени од албанските власти.
Она што почна како студентски протест за условите на универзитетите, трошоците за образование, финансиската поддршка и перспективите за младите, во текот на вечерта се претвори во серија судири на повеќе локации во центарот на албанската престолнина. Дел од демонстрантите напаѓаа полициски кордони и објекти, а полицијата употреби солзавец и водени топови.
Од Министерството за образование до центарот на Тирана
Најжестоките инциденти се случија откако протестот се прошири од просторот пред Министерството за образование кон други делови од центарот. Оштетени се најмалку четири министерски објекти, банки и приватни деловни простории, а на повеќе места избувнаа пожари. Меѓу оштетените беше и филијала на Raiffeisen Bank.
Насилството стигна и до комплексот кај Пирамидата во Тирана. Оштетен е и објектот „Cube“, во кој се наоѓа претставништвото на College of Europe. Биле искршени стакла и оштетени деловни простории, а во дел од комплексот имало и пожари. Засега нема официјална проценка на материјалната штета, ниту потврдено објаснување зошто биле избрани токму овие објекти.
Пирамидата, некогаш изградена како музеј посветен на Енвер Хоџа, по реконструкцијата стана образовен, културен и технолошки простор. Токму затоа нападите во комплексот добија дополнителна тежина во протест што во своето јадро започна со студентски барања.
Студентските барања се споија со поширокиот отпор кон Рама
Протестите не можат да се сведат само на една политичка порака. Студентите излегоа на улица поради условите за студирање, високите трошоци, недоволната финансиска помош и неизвесните можности за вработување по дипломирањето. Во исто време, дел од демонстрантите се приклучија кон поширокото антивладино движење кое бара оставка од премиерот Еди Рама и ја обвинува неговата влада за корупција и продлабочување на социјалните разлики.
Таа поширока политичка позадина не е нова. Panoptikum уште во текот на летото пишуваше за „Фламинго револуцијата“ и ширењето на протестите против Рама, кои започнаа и како отпор кон спорниот туристички проект на албанското крајбрежје поврзан со Џаред Кушнер. Со текот на месеците, еколошкото и инвестициското прашање прерасна во поширок спор околу владеењето, институциите и довербата во политичкиот систем.
Во таа смисла, сегашниот студентски бран има сопствени причини, но влегува во веќе подготвен простор на незадоволство. Првиот ден од студентските судири во Тирана веќе покажа колку брзо образовните и социјалните барања можат да се поврзат со многу пошироката политичка криза.
ЕУ бара пропорционална реакција, албанските власти го осудија насилството
Претседателот Бајрам Бегај го осуди насилството и повика на смирување на состојбата, порачувајќи дека Уставот и законите мора да важат за сите. Албанските власти истовремено истакнаа дека правото на протест не може да биде оправдување за напади врз луѓе, институции и приватен имот.
Делегацијата на Европската Унија во Албанија изрази загриженост поради ескалацијата и потсети дека слободата на собирање и изразување се основни права. Воедно беше побарано реакцијата на полицијата да биде законска и пропорционална, особено по тврдењата на организаторите дека во дел од интервенциите била употребена прекумерна сила кон демонстранти и новинари.
Албанскиот министер за внатрешни работи Ервин Демо порача дека евентуалните случаи на непропорционална полициска сила треба да бидат испитани врз основа на докази, истовремено нагласувајќи дека одговорноста за насилството мора да биде индивидуална, а не да се припишува на секој што учествувал на протестите.
Тирана влезе во нова фаза на кризата
По две последователни ноќи на студентска мобилизација, прашањето веќе не е само дали ќе продолжат протестите, туку во каква форма. Границата меѓу мирното студентско незадоволство и насилните групи на улиците станува пресудна и за легитимноста на протестот и за одговорот на државата.
Албанија истовремено е во чувствителен период од своето европско приближување. Токму затоа сликите од запалени објекти, солзавец и искршени излози имаат пошироко значење: тие покажуваат политичка и генерациска криза во која барањата за подобро образование, работни перспективи и институционална одговорност повеќе не можат лесно да се одвојат од долгото незадоволство од начинот на кој се управува со земјата.
