Кога копнениот пат за бегство го затвора огнот, морето станува последна излезна врата. Токму тоа се случи во ноќеска кај Омиш, каде што пожарот што избувна во реонот на Локва Рогозница за неколку часа се спушти кон населбите и брегот. Во една од најдраматичните акции во текот на ноќта, 194 лица – меѓу нив и деца – беа евакуирани од морето, од брегот и од пловила на кои се засолниле пред огнот..
Од шумски пожар до евакуација во море
Пожарот бил пријавен вчера во 20:15 часот. Според Хрватската противпожарна заедница, огнот избувнал во непосредна близина на објекти и бил поттикнат од силниот ветер. Во текот на ноќта фронтот се проширил од Локва Рогозница кон Омиш, зафаќајќи трева, ниска вегетација и борова шума, но и населени делови. Пријавени се изгорени куќи во Ивашњак, Старо Село, Под Вајле, Немира, Станиќи и Медиќи.
Флеш:
Размерот на интервенцијата покажува колку брзо локалниот пожар се претворил во регионална криза. Денеска изутрина на терен биле ангажирани 286-мина пожарникари со 93 возила, а биле испратени и четири авиони „Канадер“ CL-415. Засилување пристигнувало од повеќе хрватски жупании, додека во пристаништето во Омиш бил ставен во готовност и десантно-јуришен брод на хрватската морнарица за евентуална евакуација.
Сепак, најсилната слика од оваа ноќ не дојде од воздух, туку од морето. Спасувачките екипи интервенирале меѓу 00:15 и 02:45 часот, извлекувајќи луѓе кои се повлекле кон водата или се качиле на пловила за да се оддалечат од огнената линија. Најмногу интервенции имало на потегот од Немира до Рускамен. Тоа е моментот кога пожарот престанува да биде „шумски“ – кога го прекинува патот, влегува во населбите и ја менува логиката на евакуацијата.
Бројот на повредени растеше како што пристигнуваа нови податоци
Првичната официјална пресечна информација на хрватските пожарникари утрото говореше за 19 лица згрижени од итната медицинска служба. Подоцнежните здравствени податоци, објавени од Ројтерс, покажаа дека медицинска помош побарале 36 лица, од кои 14 биле хоспитализирани, а седум биле во животозагрозувачка состојба. Околу илјада жители и туристи биле принудени да ги напуштат загрозените подрачја или да побараат привремено засолниште.
Во пожарот се оштетени или уништени куќи, возила, пловила, угостителски и туристички објекти. Хрватскиот главен противпожарен командир Славко Туцаковиќ го оцени како еден од најтешките пожари со кои се соочила земјата. Според податоците објавени во текот на утрото, зафатената површина се проценува на околу 900 до 1.000 хектари. До петок наутро огнот значително ослабнал и немало големи отворени пламени јазици, но гаснењето, обезбедувањето на теренот и процената на штетата продолжија.
Жештината не попушта, а ветерот останува опасен сојузник на огнот
Катастрофата кај Омиш се случува во период кога Далмација е под силен топлотен притисок. За сплитскиот регион, хрватскиот Државен хидрометеоролошки завод издаде портокалово предупредување поради топлотен бран, со дневни температури над 35 степени и многу високи ноќни температури. За Средна Далмација е активно и предупредување за засилена до силна бура, со удари од 65 до 85 километри на час.
Дел од медиумските прогнози најавуваат и температури околу 40 степени во почетокот на следната недела, како и можност за грмотевици. Сепак, официјалната прогноза достапна во моментот на објавувањето потврдува продолжена жештина над 35 степени во следните денови, а не сигурна вредност од 40 степени за Омиш. Тоа е важна разлика: во пожарна ситуација, временските предупредувања треба да се читаат како оперативен податок, а не како драматичен наслов.
Омиш е локална трагедија, но и дел од поширока европска слика
Огнот во Далмација доаѓа во лето во кое повеќе делови од Европа истовремено се соочуваат со суша, топлотни бранови и големи пожари. Ројтерс наведува дека жешкото и суво време создава исклучително поволни услови за нивно ширење, додека пожарите во Хрватска и Грција веќе директно погодија туристички подрачја во екот на сезоната. Тоа не значи дека климатските промени се утврдена непосредна причина за конкретниот пожар кај Омиш – причината за избувнувањето не треба да се претпоставува – туку дека условите во кои една искра може да стане голем пожар се сè потешки.
На Panoptikum веќе пишувавме дека европските пожари стануваат побрзи, посилни и понепредвидливи, особено кога се спојуваат сушата, исушената вегетација, ветерот и екстремната топлина. Само еден ден пред пожарот кај Омиш, и Македонија имаше 21 активен пожар во еден ден. Во поширокиот контекст, Европа се загрева побрзо од глобалниот просек, а август повторно покажува што значи тоа кога жештината ќе се спои со терен, ветер и човечки населби.
Омиш од изутрината не е само фотографија од изгорена падина над Јадранот. Тоа е град во кој туристи и жители во неколку часа мораа да изберат каде е побезбедно – на пат, во прифатен центар или во морето. За пожарникарите следува долга работа на догасување и обезбедување. За локалното население – процена на она што останало. А за целиот регион, ова е уште едно предупредување дека летниот пожарен ризик веќе не завршува на работ на шумата.
