Победа што не отвора власт, туку преговори, не е политички крај. Таа е само нова почетна линија. Косово повторно го избра Албин Курти како најсилен играч на политичката сцена, но гласачките кутии не му дадоа доволно сила сам да ја затвори кризата што ја заморува земјата веќе година и половина.

Самоопределување освои околу 43% од гласовите, со преброени речиси сите гласачки ливчиња, додека Демократската партија на Косово е околу 21%, а Демократскиот сојуз на Косово околу 18%. Тоа е прво место, но не и мнозинство. Дури и со гласовите од дијаспората што допрва треба целосно да се обработат, партијата на Курти тешко може да стигне до комотна парламентарна бројка за самостојно владеење.

Победа што бара туѓ потпис

Курти формално може да зборува од позиција на победник. Политички, сепак, тој мора да зборува како човек што знае дека без други партии нема стабилна влада. Затоа неговата постизборна порака не беше триумфална во класична смисла, туку повик за средби, разговори и соработка со политичките субјекти. Во држава со 120 пратеници, каде што последните циклуси покажаа колку лесно институциите можат да се блокираат, најмногу гласови не значат автоматски и способност да се владее.

Токму тука е суштината на косовскиот ќор-сокак. Гласачите не му го одзедоа првото место на Курти, но му ја намалија слободата на движење. Самоопределување останува најсилната партија, само што веќе не може да се однесува како политичката сцена да е подредена околу нејзиниот ритам. Победата сега мора да се претвори во договор, а тоа е нешто што косовската политика во изминатиот период тешко го произведуваше.

Избори што ја мерат измореноста, не само поддршката

Ова беа трети парламентарни избори во Косово за помалку од 18 месеци. Ниската излезност, под 37%, зборува исто толку гласно колку и процентите на партиите. Кога граѓаните постојано се враќаат на гласање, а институциите постојано остануваат недовршени, изборите престануваат да изгледаат како решение и почнуваат да личат на повторување на истата политичка сцена. Associated Press извести дека излезноста паднала на околу 36,3%, во споредба со речиси 45% на претходните избори.

Тоа е опасен сигнал за секоја демократија. Не затоа што луѓето одеднаш престанале да имаат став, туку затоа што почнуваат да се сомневаат дека нивниот став може да произведе функционален исход. Балканските политички системи често се полни со изборна енергија, но сиромашни со институционална дисциплина. Косово сега ја плаќа токму таа цена: многу мобилизација, малку стабилност.

Европскиот пат не трпи институционална празнина

Проблемот не е само домашен. Косово сака европска перспектива, но Брисел бара институции што можат да спроведуваат реформи, да носат буџети, да усвојуваат закони и да преговараат со политичка тежина. Во услови кога парламентот не успева да обезбеди трајна функционалност, европските пари, реформските пакети и дипломатската доверба стануваат заложници на внатрешната блокада. Reuters објави дека политичката нестабилност ги одложува реформите и протокот на средства од ЕУ, а европската комесарка за проширување Марта Кос повика на компромис и институционална стабилност.

Во таа смисла, косовската криза е дел од пошироката балканска болест: сите зборуваат за Европа, но често се сопнуваат на првиот домашен институционален праг. Паноптикум веќе пишуваше дека ЕУ го гледа Западен Балкан како простор што не може бесконечно да чека, но и дека регионот мора да покаже политичка зрелост ако сака европската приказна да не остане само дипломатска фраза.

Србија останува сенката над секоја косовска равенка

Односите со Србија остануваат вториот тежок слој на оваа криза. Курти и Самоопределување имаат цврст став против нови отстапки кон Белград, а тоа им носи поддршка кај дел од гласачите, особено кај оние што во таквата политика гледаат заштита на косовскиот суверенитет. Но истиот став го отежнува просторот за меѓународно посредување и за внатрешни компромиси, особено кога секоја владина формула мора да смета и на малцинските партии, и на надворешниот притисок, и на очекувањата на западните партнери.

Затоа Курти сега се наоѓа во парадоксална положба: неговата сила кај гласачите е изградена врз тврд политички профил, а неговата можност да владее зависи од способноста да омекне без да изгледа како да попушта. Тоа е најтешкиот дел од секоја политичка победа – моментот кога изборниот капитал треба да се претвори во институционална способност.

Косово не доби нов почеток, туку нов тест

Овие избори не ја решија кризата. Тие само ја направија повидлива. Курти има предност, опозицијата има простор за условување, а граѓаните имаат сè помалку трпение за уште една сезона на политичко надмудрување. Аналитичарите предупредуваат дека ова не мора да биде крај на кризата, туку почеток на нова фаза во која Курти ќе мора или да владее со кревка поддршка, или да направи поголеми компромиси.

Косово сега нема проблем со тоа кој е прв. Тоа е јасно. Проблемот е дали првиот може да собере доволно други околу себе за државата да не остане повторно во чекалница. Во тоа прашање се мери вистинската тежина на оваа победа: не во процентите, туку во способноста политиката конечно да излезе од кругот на избори без расплет.