Прекин што не личи на мир

На Блискиот Исток најопасни се токму оние моменти кога оружјето „засега“ замолчува. Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху соопшти дека израелските напади врз Иран се запрени, но ја остави отворена вратата за нов жесток одговор ако Техеран или Хезболах повторно нападнат израелска територија. Тоа не е формула за мир, туку предупредување дека следната рунда е суспендирана, не и политички затворена.

Според Ројтерс, Израел и Иран денеска сигнализирале дека ја прекинуваат меѓусебната размена на удари по повикот на американскиот претседател Доналд Трамп двете страни веднаш да престанат со пукање. Но истиот извештај ја покажува суштинската слабост на оваа пауза: Иран предупредува дека може повторно да возврати ако Израел продолжи со напади врз Хезболах во Либан.

Нетанјаху ја продава паузата како сила, не како отстапка

Нетанјаху во своето обраќање се обиде да ја постави паузата како резултат на израелска предност, а не како притисок од Вашингтон. Пораката е внимателно составена: Израел, според него, ќе го задржи правото на самоодбрана и ќе одговори „со сила“ ако Иран повторно нападне. Во исто време, тој тврдеше дека Иран и Хезболах се послаби од порано, но дека борбата против нив не е завршена.

The Times of Israel ја пренесе истата линија: нападите врз Иран се стопирани „засега“, Израел ќе продолжи да реагира на напади, а политичкото и военото внимание останува свртено кон Хезболах и јужен Либан. Тоа е важната разлика меѓу прекин на директната израелско-иранска размена и вистинска регионална деескалација.

Либан е местото каде што прекинот може да се распадне

Клучот не е само во Техеран. Тој е и во Бејрут, во јужен Либан, во позициите на Хезболах и во прашањето дали израелската операција таму ќе продолжи како „одвоен фронт“ или ќе биде читана од Иран како продолжение на истата војна. Токму затоа најновата пауза има вграден дефект: Израел сака да ја оддели либанската операција од иранската пресметка, додека Техеран се обидува повторно да ги врзе двата фронта.

На Panoptikum оваа линија веќе беше отворена во анализата „Примирје што почна со удари: Израел, Либан и празното место наречено Хезболах“, каде што токму Хезболах беше посочен како централниот проблем на секој договор што се обидува да изгледа како мир без да го реши прашањето на вооружената моќ на терен. Сега таа теза се потврдува уште појасно: додека Либан останува активна сцена, прекинот со Иран е повеќе политичко задржување здив отколку стабилен договор.

Трамп притиска кон договор, Нетанјаху не сака да изгледа запрен

Во оваа криза повторно се гледа тензичната разлика меѓу американската дипломатска логика и израелската безбедносна логика. Трамп притиска кон запирање на размената затоа што пошироките преговори со Иран, енергетските пазари и контролата на регионалната ескалација бараат простор за маневар. Нетанјаху, пак, не може политички да си дозволи слика на премиер што е сопрен од Вашингтон додека Хезболах и Иран се претставуваат како закана.

Таа пукнатина не е нова. Во текстот „Трамп, Нетанјаху и Иран: кога најцврстиот сојуз почнува да крцка“ веќе беше нагласено дека Израел гледа кон иранската нуклеарна програма, балистичките ракети и регионалните сојузници на Техеран, додека Вашингтон во оваа фаза се обидува да ја врати кризата во рамка на управуван договор. Најновата пауза ја прави таа разлика видлива и политички непријатна.

Иран ја завршува операцијата, но ја задржува заканата

Иранската страна соопшти дека ги запира воените операции, но со јасна резерва: ако продолжат нападите, вклучително и во јужен Либан, ќе следи потежок одговор. Таквата формула му дозволува на Техеран да прогласи дека не отстапил, а сепак да остави простор за дипломатски канал со Вашингтон. Таа двојна порака е типична за криза во која никој не сака да биде првиот што ќе изгледа слаб.

Ал Џезира објави дека и покрај паузата, двете страни продолжуваат со остар воен речник и дека ризикот од враќање кон поширока регионална војна не е отстранет. Во меѓувреме, CBS News пренесе дека Нетанјаху зборува за стопирани напади, но и за право Израел повторно силно да одговори ако биде нападнат.

Зошто е ова повеќе од уште една блискоисточна вест

Оваа криза не е изолирана размена на ракети и соопштенија. Таа е дел од поголем регионален јазол во кој се вкрстуваат Иран, Израел, САД, Либан, Хезболах, Ормутскиот теснец, енергетските пазари и преговорите што треба да спречат нова поширока војна. Во таков распоред, секој „ограничен“ удар брзо добива поширока цена.

Во претходната анализа на Panoptikum, „Блискиот Исток повторно врие“, беше посочено дека Ормутскиот теснец е повеќе од географска точка: тој е морски нерв на светската економија и секој конфликт со Иран веднаш се претвора во прашање на пловидба, нафта, гас и глобални пазари. Токму затоа најновото „запирање“ не смее да се чита како крај, туку како проверка дали дипломатијата сè уште има доволно простор пред воената логика повторно да ја преземе сцената.

Најопасниот збор е „засега“

Во оваа фаза најточно е да се каже дека Израел и Иран не склучија мир, туку ја одложија следната пресметка. Нетанјаху ја претставува паузата како доказ дека Израел удрил доволно силно. Иран ја претставува како завршена операција со отворена закана. Трамп ја претставува како шанса за договор. Хезболах останува факторот што може да ја урне целата конструкција со еден нов напад или со еден нов израелски удар во Либан.

Затоа зборот „засега“ е најважен во целата вест. Тој кажува дека оружјето може да замолчи, но причините за војна уште зборуваат гласно.