Најмалку 168 луѓе загинаа, а според највисоките тековни проценки речиси 1.500 се водат како исчезнати по катастрофалната поплава што на 26. август го погоди хималајскиот пограничен регион меѓу Непал и Тибет. Спасувачките операции продолжуваат денеска во исклучително тежок планински терен, додека властите предупредуваат дека бројот на жртвите може дополнително да расте.
Од досега потврдените жртви, 165 тела се пронајдени во Непал, додека на тибетската страна се потврдени уште 3 смртни случаи. Бројките за исчезнатите сè уште се усогласуваат меѓу различните служби и се менуваат со пристигнувањето нови податоци од отсечените области. Туристи и аџии кои во моментот на катастрофата престојувале во регионот.
Не бил земјотрес – колапс на глечер го покренал смртоносниот бран
Првите информации упатуваа на можност дека земјотрес предизвикал уривање на дел од глечерот. Подоцнежната анализа ја промени таа слика. Американскиот геолошки завод утврдил дека сеизмичкиот сигнал, кој првично бил протолкуван како земјотрес, всушност бил создаден од колапс на глацијална маса, карпи и последователен тек од наноси. Со други зборови, регистрираното потресување било последица на колапсот, а не негова причина.
Според наодите за глацијалниот колапс, масата од мраз и карпи предизвикала низа процеси низводно. Сателитските снимки покажуваат дека голем дел од долниот фронт на глечерот се одвоил високо во Хималаите и се урнал кон долината, повлекувајќи карпи, седимент и огромно количество вода.
Урнатата маса стигнала до реката Лхенде, североисточно од граничниот премин Расувагади. Оттаму започнал разорниот синџир: мразот, карпите и наносите го претвориле речниот тек во брза маса од вода и кал, која продолжила низ системот на реките Боте Коши и Тришули. Населби, патишта, мостови, возила и делови од енергетската инфраструктура за кратко време се нашле на патот на бранот.
Стотици странски туристи и аџии се меѓу исчезнатите
Размерите на трагедијата дополнително ги зголемува фактот што погоденото подрачје е важна рута за планинари, туристи и верски аџии. Меѓу исчезнатите има државјани на Индија, САД, Австралија, Велика Британија, Канада и повеќе други земји. Дел од нив патувале кон Каилаш Мансаровар во Тибет – место со големо религиско значење за хиндусите и будистите.
Во Непал властите во различни фази на спасувачката операција пријавуваа стотици исчезнати, меѓу кои голем број странци. На тибетската страна кинеските медиуми објавија стотици исчезнати во округот Ѓиронг. Токму затоа вкупната бројка се менува од час во час: дел од лицата подоцна се пронаоѓаат или воспоставуваат контакт, додека истовремено пристигнуваат нови пријави од изолираните населби и туристичките групи.
Непалската армија и полицијата мобилизираа илјадници припадници, а во спасувањето се користат и хеликоптери. Спасени се повеќе од сто луѓе, меѓу нив и странски државјани, додека воздушните екипи доставуваат храна, шатори и други неопходни средства во областите до кои пристапот по копно е прекинат.
Калта, уништените патишта и новите врнежи ја отежнуваат потрагата
Спасувачите сега се соочуваат со втор проблем – последиците од самиот удар. Во делови од тибетскиот округ Ѓиронг слојот од кал достигнува околу 1,5 метри, а погодената зона се протега километри од граничниот премин. Планинските патишта се тесни и оштетени, поради што тешката механизација тешко стигнува до најпогодените места.
Посебна опасност претставуваат и можните природни брани создадени од огромното количество карпи и нанос во речните корита. Доколку таква преграда задржи големо количество вода и потоа нагло попушти, може да се појави нов поплавен бран. Кинеските власти веќе следат една таква акумулација во Ѓиронг, додека дождот дополнително ја зголемува неизвесноста.
Хималаите се регион во кој ваквите ризици стануваат сè потешки за предвидување
Причината за конкретната катастрофа е веќе значително појасна, но научниците сè уште ја анализираат точната низа на настани. Reuters наведува дека колапсот на долниот дел од глечерот предизвикал лавина од мраз и карпи која навлегла во речниот систем и го создала разорниот поплавен бран. Истовремено, останува предмет на анализа колку високите температури, состојбата на глечерите и другите локални фактори придонеле за нестабилноста.
Она што засега не треба да се прави е секоја поединечна катастрофа автоматски да се припишува на една причина пред да завршат научните анализи. Имено, познато е дека Хималаите се исклучително чувствителен простор: стрмниот релјеф, големите глацијални маси, речните долини и населбите изградени покрај тесни коридори создаваат услови во кои еден колапс високо во планината може за кусо време да се претвори во катастрофа десетици километри низводно.
Во меѓувреме, во Непал и Тибет научното објаснување останува во втор план пред непосредната задача – да се стигне до исчезнатите. Со оштетени патишта, населби затрупани под дебели слоеви кал и опасност од нови одрони, секоја следна потврдена бројка ќе биде само дел од сликата што спасувачите допрва ја откриваат.
