Илјадници млади Албанци повторно излегоа на улиците на четвртиот последователен ден од протестите против владата на премиерот Еди Рама. Демонстрациите, кои последниве денови прераснаа во судири со полицијата, веќе не се ограничени на Тирана – протести и инциденти се регистрирани и во други градови, додека барањата за подобри услови во образованието сè појасно се спојуваат со поширокото незадоволство од власта.
Она што започна како нов бран студентска мобилизација сега се надоврзува на повеќемесечните антивладини протести во Албанија. Во центарот остануваат образованието, обвинувањата за корупција, спорниот туристички проект на албанското крајбрежје и барањето Еди Рама да поднесе оставка. Истовремено, уништувањето јавен и приватен имот и судирите со полицијата го поместија фокусот од политичките барања кон прашањето колку далеку може да оди уличниот протест без да премине во насилство.
Од студентски барања до поширок антивладин протест
Според Reuters, илјадници претежно млади демонстранти маршираа низ Тирана на четвртиот ден од протестите. Студентите бараат подобри услови во образованието и ја обвинуваат власта дека со години ги занемарува нивните проблеми, а паралелно бараат и оставка од премиерот.
Овој бран не се појави во политички вакуум. Во Албанија со месеци траат протести против планираниот голем туристички проект на јужниот брег, поврзан со инвестициска компанија основана од Џаред Кушнер. Проектот стана една од точките околу кои се собира незадоволството поради начинот на управување со природните ресурси, земјиштето и односот меѓу крупниот капитал и државата.
Panoptikum уште во јуни пишуваше дека протестите во Албанија веќе излегуваат од рамката на отпорот кон еден туристички проект и се претвораат во пошироко политичко движење со барања за оставка на Рама и промени во начинот на владеење.
Насилството ја промени сликата на протестите
Последните денови донесоа многу поинаква слика. Во Тирана беа кршени излози и прозорци, запалени контејнери и оштетени државни објекти, банки и приватни бизниси. Полицијата употребуваше солзавец и водени топови, а дел од демонстрантите фрлаа камења и други предмети кон полициските кордони. Associated Press претходно објави дека само во една од најнасилните ноќи биле повредени 23 полицајци и шест други лица, а 35 лица биле приведени. Во текот на следните денови билансот продолжи да расте.
Албанскиот министер за внатрешни работи Ервин Демо соопшти дека, според податоците на властите, во четирите дена протести биле повредени вкупно 156 лица. Податокот го објави Euronews Albania, повикувајќи се на изјавата на министерот.
Протестите во меѓувреме се проширија надвор од главниот град. Судири и инциденти беа пријавени во Лежа, Елбасан и Корча, а демонстрации имаше и во други места. Во дел од градовите средношколците ја бојкотираа наставата и се приклучија на протестите. Ескалацијата следува по ноќта во која Тирана беше погодена од повеќечасовни немири. За тој пресврт Panoptikum претходно објави во текстот „Тирана по ноќта на немири: 29 повредени, 35 приведени, пожари и напади врз институции“.
Рама одбива оставка и зборува за „странски раце“
Еди Рама ги отфрла барањата да се повлече. Неговата позиција е дека владите се менуваат на избори, а не преку насилство на улиците, при што истовремено признава дека студентските барања за подобри услови заслужуваат внимание. Вчера премиерот отиде чекор подалеку и тврдеше дека зад дел од немирите стојат „странски раце“ и сили кои, според него, не сакаат Албанија да напредува кон Европската Унија. Рама не понуди јавно проверливи докази со кои би можело независно да се потврди таквото тврдење, па тоа засега треба да се третира како политичко обвинување на премиерот, а не како утврден факт.
Истата линија на конфликт меѓу власта и дел од протестното движење беше видлива и претходно. Во септември Panoptikum извести за блокирањето профили на активисти и новинари поврзани со протестите, случај во кој Meta призна дека дел од ограничувањата биле направени по грешка, додека Рама негираше вмешаност на неговата влада.
Европската Унија повикува на воздржаност
Ескалацијата внимателно се следи и од Брисел. Делегацијата на Европската Унија во Албанија изрази загриженост поради насилството, го нагласи правото на мирно собирање и слобода на изразување и побара од властите пропорционален одговор. Истовремено, беше осудено уништувањето јавен и приватен имот.
Тоа е особено чувствително за владата на Рама, бидејќи европската интеграција е една од главните политички цели на земјата. Албанија е меѓу државите од регионот кои најбрзо напредуваат во пристапниот процес, а владата ја постави 2028 година како амбициозна цел за членство во ЕУ.
Четвртиот ден протести затоа ја покажува двојната природа на кризата. Од една страна стојат реални студентски и општествени барања и повеќемесечно незадоволство; од друга, насилството, вандализмот и полициските интервенции создаваат нова динамика во која политичката суштина лесно може да биде потисната од судирите. Дали протестното движење ќе успее повторно да го врати тежиштето врз своите барања, или Албанија ќе влезе во подолг циклус на конфронтација, ќе биде едно од главните прашања во деновите што следуваат.
