Десетици профили на Инстаграм поврзани со активисти, новинари и опозициски фигури во Албанија беа блокирани или оневозможени во текот на протестите што веќе речиси 100 дена ја следат политичката сцена во земјата. Дел од профилите исчезнале речиси истовремено во ноќта на 2. септември, а случајот веќе стигна и до европските институции, додека премиерот Еди Рама категорично негира каква било вмешаност на неговата влада.
Мета, компанијата сопственик на Инстаграм и Фејсбук, соопшти дека ги разгледува преземените мерки и призна дека некои профили биле отстранети по грешка, по што биле вратени. Токму тој факт ја отвори пошироката дилема: дали се работи за грешки на системите за модерација, злоупотреба на механизмите за пријавување или за координирана акција насочена кон луѓе што известуваат и мобилизираат околу протестите.
Најмалку 23 профили, а за поголемата бројка сè уште нема потврда
Според Европската демократска партија, албанските медиуми потврдиле затворање на најмалку 23 профили. Меѓу засегнатите се опозицискиот пратеник и лидер на „Мундесија“, Агрон Шехај, како и активистот Гент Прогни.
Независната пратеничка Марјана Кочеку изнесе тврдење дека бројот на страници и профили што објавувале содржини поврзани со протестите може да надминува 200. Таа бројка засега не е независно потврдена и затоа треба да се разликува од документираните случаи.
Македонските медиуми што ја пренесоа информацијата наведуваат дека повеќе корисници добиле известувања за наводни прекршувања на авторските права, вклучително и за материјали за кои тврдат дека самите ги снимиле или создале. Дел од содржините биле отстранети, некои профили биле ограничени, а други целосно оневозможени.
Протестот се пресели и во дигиталниот простор
Случајот не може да се разбере без контекстот на протестното движење што во Албанија започна кон крајот на мај. Првичниот повод беше противењето на туристички развоен проект на јужното крајбрежје, поврзан со Џаред Кушнер, зет на американскиот претседател Доналд Трамп. Движењето, познато како „Револуција на фламингото“, постепено ги прошири барањата кон прашања за заштитените подрачја, управувањето со јавните ресурси и одговорноста на власта, а дел од демонстрантите почнаа да бараат и оставка на владата.
Во таков протест Инстаграм не служи само како место за коментари. Тој е канал преку кој активистите повикуваат на собири, новинарите објавуваат снимки од терен, а граѓаните следат што се случува во реално време. Затоа ограничувањето на профил може практично да значи и ограничување на пристапот до публика во момент кога јавниот интерес е најголем.
Организацијата за дигитални права Repro Uncensored соопшти дека документирала десетици случаи на отстранување содржини, ограничување и деактивирање профили поврзани со протестите. Според нивната анализа, значителен дел од случаите имаат сличен образец – повторени пријави за прекршување авторски права, по кои платформата презема ограничувачки мерки пред спорот целосно да биде расчистен.
Тоа е тврдење на организацијата што ги следи случаите, а не конечен доказ за тоа кој стои зад пријавувањата. Засега нема јавно потврдена информација дека албанската влада наредила, организирала или технички учествувала во затворањето на профилите.
Рама негира цензура, Европа бара одговори од Мета
Еди Рама ги отфрли обвинувањата дека неговата влада интервенирала кај платформите. Премиерот порача дека владата нема врска со деактивирањето или ограничувањето на сметките и дека државата нема технички капацитет самата да спроведе таква операција. Рама истовремено ги обвини своите политички противници дека случајот го користат за ширење дезинформации и за повторно поттикнување на протестното движење.
Од друга страна, Европската демократска партија побара Мета итно да објасни врз која основа биле суспендирани профилите, дали станувало збор за координирано масовно пријавување или за автоматизирани системи за модерација и дали компанијата добила каква било комуникација во врска со нив од албански државни институции или политички актери.
Генералниот секретар на партијата и европратеник Сандро Гоци го постави прашањето и пред Европската комисија, барајќи случајот да се разгледа во контекст на процесот на пристапување на Албанија кон Европската Унија, слободата на изразување и политичкиот плурализам.
Кој одлучува кој ќе биде видлив во јавноста?
Мета засега не објави доказ дека зад блокирањето стои политичка интервенција. Компанијата потврди дека ги преиспитува случаите и дека веќе вратила дел од сметките кои биле отстранети по грешка. Тоа не ги затвора прашањата затоа што ако масовни или злонамерни пријави можат автоматски да предизвикаат ограничување на легитимна политичка содржина, проблемот постои и без директна државна наредба.
Албанскиот случај затоа станува тест и за самите платформи. Во политички чувствителен момент разликата меѓу техничка грешка, автоматска модерација и намерна злоупотреба на системот мора да може да се утврди јасно и проверливо. Сè додека Мета не објасни што точно се случило со спорните профили, сомнежите ќе останат дел од истата јавна битка што веќе се води на улиците и на телефонските екрани.
