Во касарната „Илинден“ во Скопје денеска беше презентирана опремата набавена преку Европскиот мировен фонд. Присуствуваа премиерот Христијан Мицкоски, министерот за одбрана Владо Мисајловски, началникот на Генералштабот, генерал-мајор Сашко Лафчиски и амбасадорот на Европската Унија, Михалис Рокас. Настанот не беше само воен приказ, туку политичка порака: европската безбедносна соработка со Македонија веќе не останува во документи, туку се претвора во конкретна опрема, обука и капацитети.
Поддршката изнесува над 40 милиони евра и е поделена во три пакети. Дел од првиот и вториот пакет е веќе пристигнат во земјата, додека со третиот пакет треба да пристигне дополнителна опрема за логистика, комуникации и пешадиски единици.
Што добива Армијата
Презентираната опрема опфаќа радари, термални камери, транспортни возила, симулатори, 3Д-радар и преносни сензори. Тоа се средства што не ја менуваат само сликата на армиската техника, туку и начинот на кој една современа армија набљудува, се движи, комуницира, се подготвува и реагира.
Во безбедносен свет во кој заканите се сè помалку класични, а сè повеќе хибридни, технолошки и брзи, ваквата опрема не е луксуз. Таа е услов за оперативна подготвеност. Армијата не може да биде современа само со дисциплина и човечки капацитет; ѝ требаат инструменти што ја прават побрза, попрецизна и поотпорна.
Министерот Мисајловски порача дека станува збор за целосен грант од Европската Унија и дека оваа поддршка е резултат на учеството на Македонија во европската безбедносна политика, мировните операции и постојаната комуникација со ЕУ. Во неговата порака има една суштинска точка: безбедноста денес се гради преку сојузништва, а не преку изолирани национални капацитети.
ЕУ ја чита Македонија како безбедносен партнер
Европскиот мировен фонд не е класична развојна помош. Тој е инструмент преку кој Европската Унија ги поддржува одбранбените капацитети на партнери што имаат значење за европската стабилност. Советот на ЕУ во април 2025. година ја усвои третата билатерална мерка за поддршка на Армијата, вредна 15 милиони евра, со цел зајакнување на одбранбените капацитети, способностите и оперативната подготвеност. Тоа е дел од пошироката рамка на соработка меѓу ЕУ и Македонија во безбедноста и одбраната, потврдена и преку партнерството за безбедност и одбрана меѓу ЕУ и Македонија.
Токму тука е пошироката политичка тежина на денешната презентација. Македонија е членка на НАТО, но нејзината европска интеграција сè уште се движи низ политички лавиринти. Во одбраната, сепак, ЕУ испраќа поинаква порака: земјата е потребна во европската безбедносна архитектура. Не како периферија, не како формален кандидат, туку како партнер што учествува во заедничката безбедносна рамка.
На Panoptikum веќе пишувавме дека Западен Балкан не смее да стане слепа точка на НАТО. Истата логика важи и за ЕУ. Ако регионот се остави во политичко чекање, туѓите влијанија влегуваат во празниот простор. Ако, пак, се вклучи во безбедносни, инфраструктурни и институционални процеси, тогаш европската политика престанува да биде само ветување.
Модернизацијата не завршува со донација
Премиерот Мицкоски нагласи дека Владата ќе продолжи со инвестиции во одбраната, а амбасадорот Рокас порача дека безбедноста е суштински дел од европското партнерство, особено по потпишувањето на партнерството за безбедност и одбрана во 2024. година. Тоа е важна порака, но и обврска.
Опремата е само еден дел од модернизацијата. Вистинскиот тест е како ќе се одржува, како ќе се користи, како ќе се интегрира во обуката и колку институциите ќе имаат капацитет да ја претворат во реална оперативна предност. Војската не се модернизира со свечен приказ, туку со долгорочна дисциплина, буџетска предвидливост, професионален кадар и јасна стратегија.
Во таа смисла, денешниот настан треба да се чита и како потсетник: безбедноста веќе не е одвоена од европската политика, економијата, дипломатијата и технолошката отпорност. Европа влегува во време во кое одбраната станува централна тема, а Македонија мора да знае дали ќе биде само корисник на поддршка или активен дел од таа нова безбедносна равенка.
Балканот во новата европска безбедносна карта
Во последните години ЕУ сè почесто го гледа Западен Балкан низ безбедносна призма. Војната во Украина, хибридните закани, дезинформациите, сајбер-ризиците и надворешните влијанија ја натераа Европа повторно да ја отвори картата на регионот. Како што забележавме и во анализата ЕУ му подава рака на Балканот, но сметката се вика реформи, проширувањето веќе не е само административен процес, туку дел од поширока геополитичка пресметка.
Затоа поддршката за Армијата не треба да се сведе само на список на возила, радари и сензори. Таа е дел од една поголема порака: Македонија е мала земја, но не е мала точка на безбедносната карта. Нејзината стабилност, институционална отпорност и армиска подготвеност имаат значење и за НАТО, и за ЕУ, и за регионот.
Денешната презентација во касарната „Илинден“ ја покажа опремата. Следниот, поважен дел е да се покаже капацитетот државата да ја претвори таа опрема во систем.
