Првата детска амбасада во светот МЕЃАШИ денеска, на Меѓународниот ден на мирот, одбележа 15 години од Програмата за мировно образование. Годишнината беше одбележана со признанија за училиштата што подолг период ја развиваат културата на мир и со јавна активност на плоштадот Македонија, каде повеќе од 100 ученици испратија пораки за ненасилство, солидарност, почитување и заедништво.
Зад бројката од 15 години стои процес што започнал во 2011 година со само три училишта, а денес опфаќа Мрежа на мировни училишта со 75 училишта, повеќе од 350 наставници и над 8.500 ученици. Програмата, која ја развива Првата детска амбасада во светот МЕЃАШИ, со текот на времето го проширила своето поле од обуки и образовни содржини кон практики што треба да станат дел од секојдневниот живот во училиштето.
Кога мировното образование станува училишна практика
Суштината на мировното образование не е во уште една тема што треба формално да се помине во наставата. Неговата вистинска проверка почнува во моментите кога ќе се појават несогласување, навреда, исклучување, предрасуда или конфликт – и кога учениците и возрасните треба да изберат како ќе реагираат.
Токму затоа програмата низ годините ги поврзува учениците, наставниците, стручните служби и раководствата на училиштата. Во фокусот се ненасилната комуникација, разбирањето на конфликтите, почитувањето на различностите, соработката и создавањето побезбедна и поинклузивна средина. Дека станува збор за подолгорочен образовен процес покажуваат и материјалите и анализите што МЕЃАШИ ги развиваше низ годините во рамките на својата Програма за мировно образование.
Признанија за „Ванчо Прке“ и „Зеф Љуш Марку“
По повод јубилејот, МЕЃАШИ за првпат додели специјални признанија за долгогодишен придонес во развојот и унапредувањето на мировното образование. Добитници се СОУ „Ванчо Прке“ од Виница и СУГС „Зеф Љуш Марку“ од Скопје.
Двете училишта добија парична награда во противвредност од по 1.000 евра, како и посебна плоча со натпис „15 години мировно образование и градење култура на мир“, која ќе биде поставена на влезот на училиштата. Признанијата се однесуваат и на работата на наставниците, стручните соработници, директорите и учениците кои во различни периоди ја претворале програмата во конкретни активности и односи во училиштето.
На одбележувањето присуствуваше и Елена Ивановска, државен секретар во Министерството за образование и наука, која се осврна на улогата на мировното образование во развивањето дијалог, почитување, соработка и ненасилно решавање на конфликтите. Во фокусот на нејзиното обраќање беше улогата на наставниците – знаењата и методите стекнати преку обуките да не останат на ниво на проект, туку да стигнат до училницата и до секојдневните односи меѓу учениците.
Од локалните училишта до регионалната мировна мрежа
Регионалната димензија на програмата ја истакна Амџад Митри, регионален координатор за Западен Балкан на германската организација KURVE Wustrow. Неговото учество го отвори и поширокото прашање за поврзувањето на училиштата, организациите, наставниците и мировните работници во регион во кој образованието за ненасилство има значење што ги надминува границите на поединечно училиште или проект.
Драги Змијанац, претседател на МЕЃАШИ, се осврна на подолгиот континуитет на организацијата во градењето култура на мир и ненасилство, а особено на 15-годишното искуство на Програмата за мировно образование. Според пристапот што го застапува програмата, мировното образование не завршува со наставните содржини – тоа се гледа во начинот на комуникација и во способноста конфликтите да се надминуваат конструктивно.
Фатмире Ајдари, активистка, мировна работничка и членка на тимот на Програмата, потсети на годините поминати во работа со наставници и училишни тимови, низ обуки, размена на искуства и развивање практики што можат да се применуваат во конкретната училишна средина.
Повеќе од 100 ученици ја пренесоа пораката на плоштадот Македонија
По свечениот дел, одбележувањето се пресели во јавниот простор. На плоштадот Македонија повеќе од 100 ученици од основни и средни училишта од Скопје се собраа со пораки посветени на мирот, ненасилството, солидарноста и меѓусебното почитување.
Дел од програмата беше и танц-театарски перформанс на Социјалниот танц театар, во кој учествуваа средношколци од СОУ „Гостивар“ од Гостивар и СУГС „Јосип Броз Тито“ од Скопје. Преку движење, танц и театар тие ја отворија темата за врсничкото насилство и одговорноста да не се остане нем набљудувач пред него.
Токму тука годишнината добива смисла поголема од јубилејна бројка. Мирот во училиштето не се мери само според тоа дали нема физички конфликт. Тој се препознава и во тоа дали детето се чувствува безбедно да зборува, дали различноста предизвикува љубопитност или исклучување, дали навредата се толерира и дали учениците знаат дека конфликтот може да се решава без понижување и насилство.
Размената продолжува на 22 и 23 септември
Одбележувањето на јубилејот продолжува на 22 и 23 септември 2026 година со меѓународна размена на искуства и работилници во Скопје. Во нив ќе учествуваат наставници од основни училишта од Ливно и Коњиц, претставници на партнерската организација СЕЗАМ од Босна и Херцеговина и мировни работници од Босна и Херцеговина, Србија, Косово и Македонија.
Средбите се замислени како простор за размена на добри практики, отворање на проблемите со кои се соочуваат училиштата и барање можности за понатамошна регионална соработка.
Петнаесет години по првите три вклучени училишта, највидливиот резултат на Програмата можеби не е само големината на мрежата. Поважното прашање е дали идеите за дијалог, ненасилство и почитување успеваат да преживеат кога ќе заврши работилницата и ќе почне обичниот училишен ден. Токму таму мировното образование ја има својата најтешка и најважна задача.
