Премиерот Христијан Мицкоски денеска, 4. ноември, од самитот за отпорност во Дизелдорф повторно го отвори прашањето за долгогодишниот застој на Македонија на патот кон Европската Унија. На панелот „Отпорност како императив за севкупното општество“ тој оцени дека европската перспектива на земјата не треба да зависи од билатерални прашања и побара поодлучна реакција од ЕУ кога земја членка поставува услови на држава кандидат.
Мицкоски изјави дека Македонија „веќе 15 години“ не е членка на Унијата поради, како што ги опиша, вештачки прашања, а сегашната пречка ја поврза со барање што доаѓа од земја членка. Неговиот настап во Дизелдорф ја продолжува политичката линија што Владата ја застапува во последните месеци – европската интеграција да се води според јасни и предвидливи критериуми, со гаранции дека по исполнувањето на договорените обврски нема да следуваат нови билатерални условувања.
Мицкоски: Билатералните блокади ја прават ранлива и самата ЕУ
Премиерот ја постави темата во поширок контекст од македонско-бугарскиот спор. Според неговата оценка, кога една земја кандидат се соочува со прашања што ги смета за историски и билатерални, а тие стануваат пречка во европскиот процес, проблемот веќе не се однесува само на кандидатот, туку и на способноста на Унијата да ја зачува сопствената институционална отпорност.
Токму затоа тој побара „робусна акција“ од Европската Унија. Во неговото образложение, ранливоста на еден политички систем не мора секогаш да произлегува од безбедносна или воена закана – таа може да се создаде и кога механизмите на системот овозможуваат долготрајна блокада поради прашања што не се директно поврзани со исполнувањето на стандардните критериуми за членство.
Мицкоски ја повтори и тезата дека членството во ЕУ за Македонија треба да значи прифаќање и додавање европски вредности, а не промена на идентитетот. Тој посочи и на членството на земјата во НАТО, усогласеноста со надворешната политика на ЕУ и улогата што Македонија ја има во справувањето со нелегалната миграција.
Политичката порака и формалната европска рамка не се иста работа
Изјавите од Дизелдорф се политичка оценка на премиерот, додека формалната состојба во пристапниот процес е утврдена со европската преговарачка рамка. Македонија ја одржа првата меѓувладина конференција со ЕУ во јули 2022 година, а скринингот на европското законодавство беше завршен во декември 2023. година. Советот на Европската Унија и натаму го врзува завршувањето на отворачката фаза од преговорите со уставните измени предвидени во заклучоците од 2022. година.
Во тие документи е наведено дека следната меѓувладина конференција треба да се одржи откако ќе стапат во сила уставните измени со кои, меѓу другите заедници, и Бугарите би биле внесени во Уставот. Европскиот совет подоцна го повтори истиот став и повика обврската да биде исполнета. Тоа значи дека од формална гледна точка сегашниот услов не е ново барање поставено денес, туку дел од рамката договорена во 2022 година.
Спорот, затоа, се наоѓа на друго ниво: Владата во Скопје бара поголема сигурност дека исполнувањето на сегашниот услов ќе значи вистинско придвижување на процесот и дека во следните фази нема да се појавуваат нови билатерални пречки. Panoptikum неодамна пишуваше за обидите дијалогот со Бугарија да добие попредвидлива рамка, како и за поширокото прашање дали проширувањето на ЕУ може да се одвои од билатералните блокади.
Од Дизелдорф повторно истото клучно прашање
Последната порака на Мицкоски не носи нов договор ниту промена на европската преговарачка рамка. Таа сепак покажува дека Владата продолжува да се обидува македонскиот застој да го постави како поширок европски проблем – прашање за тоа колку пристапниот процес може да остане заснован врз мерливи критериуми ако една земја членка има можност да влијае врз неговото продолжување преку билатерален спор.
Од друга страна, европските институции засега остануваат на веќе договорената позиција: процесот може да продолжи по спроведувањето на уставните измени. Оттука, суштинската политичка разлика останува непроменета. Скопје бара предвидливост и заштита од идни условувања, додека Брисел се повикува на обврските што веќе се дел од преговарачката рамка.
Настапот во Дизелдорф затоа е уште еден обид македонското прашање да се изнесе надвор од тесната рамка на спорот со Софија и да се постави пред европските партнери како прашање за кредибилитетот на самиот процес на проширување. Дали таквата аргументација ќе доведе до поактивна улога на ЕУ во македонско-бугарскиот дијалог останува отворено.
Фото извор: ФБ профил на Христијан Мицкоски
