Државата повторно го отвора старото, но сè уште нерешено прашање: дали финансиската поддршка за компаниите навистина создава стабилни работни места, или само привремено ја подобрува статистиката? Новиот јавен повик од Оперативниот план за вработување 2026. предвидува грантови до 250.000 денари по работник за вработување млади до 29 години, а целта е преку мерката да се поддржи вработување на 1.385 лица.

Според објавените информации, мерката „Вработување и раст на правни субјекти“ е насочена кон микро, мали и средни претпријатија што сакаат да го прошират работењето со нови вработувања. На хартија логиката е јасна: државата помага, фирмите вработуваат, младите добиваат прва или нова работна можност. Во реалноста секоја ваква мерка мора да се мери по нешто построго од бројот на одобрени апликации – дали тие луѓе ќе останат на работа, дали ќе добијат достоинствена плата и дали работното место ќе има перспектива.

Колку пари се предвидени и кој може да добие поддршка

Во јавноста се соопштени три нивоа на финансиска поддршка. Највисокиот износ, 250.000 денари по лице, е предвиден за вработување млади до 29 години. За лица корисници на гарантирана минимална помош, Роми, лица со попреченост, жени, долгорочно невработени лица и жени Ромки со завршено средно или високо образование, грантот изнесува 220.000 денари. За невработени лица над 29 години се предвидени 160.000 денари по лице.

Вкупниот буџет за мерката е 332,65 милиони денари, односно околу 5,4 милиони евра. Една компанија може да добие неповратни средства за најмногу пет лица, што ја прави мерката посебно важна за малиот бизнис – секторот што најчесто нема голем капитален простор за ризик, но има потреба од работници.

Повикот е дел од Оперативниот план за активни програми и мерки за вработување за 2026. година, објавен преку Агенцијата за вработување. Од Агенцијата за вработување се достапни и огласите за активни мерки за работодавачи и баратели на работа, што е важно затоа што оваа мерка не треба да се чита како партиско соопштение, туку како јавна политика што мора да биде проверлива.

Младите се во центарот, но не смеат да останат само целна група

Фактот што најголемиот грант е предвиден за млади до 29 години покажува дека институциите го гледаат најчувствителното место на пазарот на трудот. Првата работа не е обична административна категорија. Таа е почеток на лична економска самостојност, чувство за иднина и прва проверка дали образованието било поврзано со реалниот живот.

Во Македонија, младите одамна не одлучуваат само меѓу работа и невработеност. Сè почесто одлучуваат меѓу останување и заминување, меѓу ниска плата и преквалификација, меѓу формално вработување и неформална работа, меѓу надеж и исцрпеност. Затоа секоја мерка за младинско вработување мора да биде повеќе од субвенција. Таа мора да биде мост кон стабилна кариера.

Токму оваа дилема Паноптикум ја отвори и во анализата „Не се иселувајте“ не е доволно: државата мора да даде причина за останување. Повикот младите да останат дома има смисла само ако зад него стојат работни места со плата, раст, фер конкуренција и професионално достоинство.

Фирмите добиваат помош, но јавниот интерес бара контрола

Неповратните средства се оправдани кога создаваат реална вредност. Тие стануваат проблем кога се сведуваат на краткорочно вработување заради користење државна помош, без јасна обврска за долгорочност, квалитет на работното место и проверлив резултат.

Затоа главното прашање не е само колку фирми ќе аплицираат, туку какви фирми ќе добијат средства. Дали ќе бидат компании со стабилен развоен план? Дали ќе понудат обука, договори, придонеси и можност за напредување? Дали ќе вработуваат таму каде што навистина има потреба од кадар, или само таму каде што грантот е доволно привлечен?

Во текстот Македонија има невработени, но нема кадар, веќе беше поставена суштинската противречност: земјата има евиденција на невработени, но компаниите сè почесто пријавуваат дека не можат да најдат подготвен кадар. Тоа значи дека државната помош не смее да биде само трансфер на пари, туку мора да биде дел од поширок систем на квалификации, обуки и реално поврзување меѓу образованието и економијата.

Пазарот на труд не се лекува само со грантови

Оваа мерка може да помогне, особено ако ги погоди вистинските компании и вистинските работници. Но таа нема сама да го реши проблемот на пазарот на трудот. Македонија не се соочува само со невработеност, туку и со ниска продуктивност, недостиг од квалификуван кадар, регионални нерамнотежи, иселување, неформална работа и недоверба во институционалните процеси.

Затоа е важно јавниот повик да не се претвори во уште една бројка што убаво звучи во соопштение. 1.385 нови вработувања се значајни ако зад нив стојат 1.385 луѓе што ќе добијат стабилност. Ако по истекот на обврските дел од тие работни места исчезнат, тогаш мерката ќе остане само скапа статистичка пауза.

Пазарот на трудот не бара само работник, туку човек што има причина да остане, да учи, да напредува и да верува дека трудот му се исплатува. Затоа секој грант треба да се чита како јавен договор: државата помага, фирмата презема одговорност, а работникот не смее да биде само услов за исплата.

Мерката ќе вреди онолку колку што ќе преживее по првата година

Најважната проверка ќе дојде подоцна. Не на денот кога ќе се затвори повикот, не кога ќе се објави бројот на одобрени фирми, туку кога ќе се види колку од вработените останале на работа, какви плати земаат и дали компаниите навистина пораснале.

Доколку мерката произведе стабилни работни места, ќе биде корисен инструмент. Ако произведе само краткорочна административна активност, ќе биде уште еден доказ дека Македонија знае да дизајнира програми, но потешко создава трајни економски резултати.

Јавните пари треба да го поттикнат бизнисот, но не смеат да ја заменат одговорноста на бизнисот. Младите не бараат само прво вработување. Тие бараат причина првото работно место да не им биде последната потврда дека иднината треба да ја бараат надвор.