Во продавница довербата најчесто трае неколку секунди. Читаме декларација, ја гледаме цената, го препознаваме производот и веруваме дека она што пишува на пакувањето има врска со она што ќе го ставиме на маса. Но кога сирење декларирано со 20% млечна маст има само 1%, веќе не зборуваме за ситна разлика во квалитет. Зборуваме за измама што директно го погодува потрошувачот – во џебот, во изборот и во довербата.

Вонредните контроли на Агенцијата за храна и ветеринарство откриле сериозни неправилности кај дел од млечните производи на пазарот. Според објавените информации, биле земени 91 мостра од млеко, млечни и сувомесни производи од домашно производство и од увоз, а досега се комплетирани резултатите за 45 мостри млеко и млечни производи. Кај 10 оператори биле утврдени неправилности во квалитетот и означувањето.

Сирење со 1% маст, продадено како да има 20%

Најдрастичниот случај е кај ситно сирење од кое биле одземени 22 килограма: декларацијата наведувала 20% млечна маст, но лабораториското испитување покажало дека производот содржел само 1%. За измама на потрошувачите, на операторот му е изречена парична казна од 3.500 евра во денарска противвредност.

Кај уште 8 производители и увозници биле утврдени разлики меѓу декларираниот и реалниот процент на млечна маст, поради што им се изречени казни од по 1.050 евра. Кај друг оператор, пак, било констатирано користење растителни, односно палмини масти, во производ означен како млечен производ. За тој прекршок е изречена казна од 1.300 евра, а 500 килограми спорен производ се повлечени од промет и уништени.

Декларацијата не е украс, туку договор со потрошувачот

Во вакви случаи проблемот не е само дали производот е „помасен“ или „помалку масен“. Проблемот е во тоа што декларацијата е основната информација врз која потрошувачот носи одлука. Кога таа информација е неточна, пазарот веќе не функционира како фер простор, туку како место каде што оној што чита внимателно повторно може да биде измамен.

АХВ на својата страница има посебни делови за Законот за квалитет на земјоделските производи и Законот за безбедност на храната, што покажува дека контролата на храната не е само санитарно прашање, туку и прашање на точност, означување и заштита на потрошувачот.

Палмина маст во млечен производ – стара измама со нова цена

Користењето растителна маст во производ што се продава како млечен производ е особено чувствителна тема. Тоа не мора секогаш да значи дека производот е небезбеден за јадење, но ако не е јасно и точно означен, станува измама. Купувачот плаќа за едно, добива друго. Производителот штеди на суровина, а потрошувачот ја губи можноста за информиран избор.

Токму затоа оваа контрола има пошироко значење од самите казни. Казната е моментална мерка; довербата е долгорочна штета. Ако потрошувачот почне да се сомнева во сирењето, јогуртот, кашкавалот или павлаката, тогаш штетата ја трпат и чесните производители, оние што работат правилно, вложуваат во квалитет и не ја злоупотребуваат декларацијата како маркетинг-украс.

Пазар без контрола брзо станува пазар без доверба

Резултатите од анализите за сувомесните производи сè уште се очекуваат.

АХВ најавува дека засилените инспекциски контроли кај производителите и увозниците на млечни производи ќе продолжат. Тоа е неопходно, но не е доволно само да се казни по откриена измама. Потребен е систем што ќе ја направи измамата неисплатлива: почести проверки, јасни јавни информации, видлива одговорност и пазарна култура во која неточната декларација нема да се третира како „техничка грешка“.

Затоа оваа приказна не е само за сирење. Таа е за тоа колку вреди зборот на пакувањето. За тоа дали потрошувачот во Македонија купува храна или купува ветување што некој си дозволил да го испразни од содржина. А кога храната ќе ја изгуби довербата, секој следен оброк почнува со сомнеж.