Поддршка што не исчезнува, иако довербата е истрошена
Македонската јавност повторно испраќа двојна, на прв поглед противречна, но всушност многу прецизна порака: Европската Унија и натаму се гледа како најдобра развојна насока, но самиот пристапен процес сè повеќе се доживува како исцрпувачки, нерамноправен и политички условуван. Токму во таа тензија е суштината на најновите податоци – не во голата бројка, туку во заморот што стои зад неа.
Според најновото истражување на Европската комисија, повеќе од 60% од испитаниците во Македонија се за пристапување на земјата во Европската Унија. Во регионот поддршката е највисока во Албанија со 92% и во Косово со 83%, додека во Црна Гора и Босна и Херцеговина, како и во Македонија, таа останува над 60%. Србија е издвоена како најскептичен случај, со поддршка од 31% за членство.
Тоа значи дека Македонија не е земја што се откажала од Европа. Напротив, таа е земја во која европската идеја преживува и покрај долгиот застој, билатералните условувања, институционалните слабости и чувството дека правилата се менуваат во текот на играта. Таквиот став не е романтичен евроентузијазам, туку прагматична надеж: подобар животен стандард, повеќе можности за младите, поуредени институции и предвидливост што домашниот систем сè уште тешко ја произведува.
„Еврометар“ ја открива македонската противречност
Домашната слика ја дополнува анкетата „Еврометар 2026“ на Евротинк, објавена во македонските медиуми. Поддршката за членство во ЕУ се зголемила од 53% во 2023. на 58% годинава. Како главна причина за поддршка најчесто се наведува подобриот животен стандард, додека губењето на идентитетот се јавува како најсилен мотив кај противниците на членството.
Но најважниот податок не е само растот на поддршката. Вистинската политичка тежина е во тоа што, паралелно со поддршката, расте и чувството дека Европската Унија се однесува нефер, надмено и уценувачки кон Македонија. Според објавените податоци, таква перцепција имаат 60% од граѓаните, повеќе отколку во 2023. година.
Тоа е македонската европска равенка во една реченица: граѓаните ја сакаат Европа како систем, но сè потешко го прифаќаат начинот на кој Македонија се турка низ процесот. Во таа разлика меѓу Европа како вредност и ЕУ како политичка процедура се создава просторот за сомнеж, гнев и недоверба.
Регионален контекст: Балканот не размислува исто
Анкетата на Европската комисија покажува дека Западен Балкан не е единствена психолошка и политичка целина. Албанија и Косово имаат многу висока поддршка за ЕУ, Црна Гора покажува раст на очекувањата за брзо членство, а Србија стои на спротивниот крај од регионалната скала. 40% од граѓаните на Србија сметаат дека нивната земја никогаш нема да стане членка на Унијата.
Македонија е некаде меѓу надежта и недовербата. Не е во групата на целосна резигнација, но не е ни во зоната на свеж ентузијазам. Таа позиција е последица на долгата историја на чекање: кандидатски статус, блокади, преименувања, ветувања, нови услови, па повторно очекување дека граѓаните ќе веруваат како ништо да не се случило.
Токму затоа последните податоци треба да се читаат внимателно. Тие не кажуваат дека македонската јавност е „проевропска“ во едноставна, пропагандна смисла. Кажуваат дека јавноста е доволно рационална да ја препознае ЕУ како најдобра стратегиска алтернатива, но и доволно повредена да не ја прифати секоја европска порака без резерва.
Европската приказна веќе не се добива со слогани
За домашната политика ова е сериозен тест. Власта и опозицијата не можат повеќе да зборуваат за ЕУ како за магична формула што сама по себе решава сè. Граѓаните бараат содржина: реформи што се гледаат, институции што не се партиски плен, судство што не се движи според моќта, економија што не ги принудува младите да заминуваат. Ако Европа се сведува само на уставни измени, дипломатски фрази и прес-конференции, тогаш таа станува уште една потрошена политичка парола.
Во таа смисла, сродни се и претходните анализи на Паноптикум за потребата проширувањето на ЕУ кон Западен Балкан да стане кредибилна политичка одлука, како и за дилемата дали фазното членство е реална можност или нова европска чекалница. Македонија веќе не бара само да ѝ се повторува дека „вратата е отворена“. Таа бара да знае дали патот е фер, дали правилата се стабилни и дали македонскиот идентитет повторно ќе биде ставен на маса како цена за придвижување.
Граѓаните не се откажале, но бараат достоинство
Најновите анкети не се добра вест само за Брисел, ниту само предупредување за Скопје. Тие се огледало на една зрела, но уморна јавност. Македонците сè уште ја гледаат Европа како простор на подобар живот, повисоки стандарди и поголема сигурност. Но не сакаат Европа да биде збор зад кој ќе се кријат домашна неспособност, дипломатска асиметрија и политичко уценување.
Затоа вистинското прашање не е дали Македонија е за ЕУ. Прашањето е дали ЕУ и македонските институции можат повторно да изградат доверба дека овој пат вреди да се оди до крај. Поддршката сè уште постои. Довербата, пак, ќе мора да се заслужи – со фер правила, видливи реформи и почит кон она што за граѓаните не е преговарачка ставка, туку чувство за достоинство.
