Истрагата за АЛТА банка во Србија добива многу посериозна димензија. Според наредбата за спроведување истрага во која имал увид истражувачкиот портал КРИК, обвинителството се сомнева дека најголемиот дел од парите за кои се товари Давор Мацура воопшто не биле физички изнесени од трезорот – бидејќи, според сомневањата, никогаш не ни стигнале таму.
Мацура и уште двајца раководители на банката во меѓувреме добија притвор до 30 дена, додека истражителите се обидуваат да утврдат како во период од повеќе години бил создаден финансиски механизам во кој околу 45 милијарди динари, односно приближно 390 милиони евра, наводно биле присвоени од банката.
Клучниот сомнеж: пари заведени како промет, но без физички прилив
Најновите детали значително ја менуваат првичната слика за случајот. Првите информации упатуваа дека Мацура со помош на лица кои имале пристап до трезорот земал готовина директно од банката. Документот од обвинителството што го објави КРИК покажува посложен механизам.
Според сомневањата на обвинителството, само помал дел од спорниот износ бил физички земан од трезорот. Околу 370 милиони евра биле евидентирани како дневен промет на менувачницата „Alta Pay“, но парите наводно никогаш не биле внесени во трезорот на банката. Наместо тоа, истражителите се сомневаат дека завршувале кај Мацура.
Ако овој механизам биде докажан, суштината на случајот нема да биде само неовластеното земање готовина, туку прашањето како книговодствените и контролните механизми со години можеле да прикажуваат средства што физички не постоеле на местото каде што требало да бидат.
Истрагата го опфаќа периодот од 2020. до октомври 2026. година
Според информациите од обвинителската наредба, сомневањата се однесуваат на периодот од почетокот на 2020. година до крајот на октомври 2026. година. Мацура во тој период бил претседател на Управниот одбор на АЛТА банка.
Вчера Вишиот суд во Белград му одреди притвор до 30 дена на Мацура и на уште две лица. Кај него судот утврдил и опасност од бегство, додека за тројцата како причини за притвор се наведуваат можноста за влијание врз сведоци и опасноста од повторување на делото. Мацура е осомничен за злоупотреба на положбата на одговорно лице, додека другите две лица се товарат за помагање. Постапката е во истражна фаза, што значи дека станува збор за сомневања на обвинителството, а не за правосилно утврдена вина.
Гувернерката Јоргованка Табаковиќ меѓу сведоците
Посебно внимание предизвикува и информацијата дека меѓу лицата што обвинителството планира да ги сослуша како сведоци е гувернерката на Народната банка на Србија, Јоргованка Табаковиќ. Нејзиното појавување во својство на сведок само по себе не значи сомневање против неа, но покажува дека истрагата неизбежно ќе го отвори прашањето за регулаторниот надзор над банката и за информациите со кои располагала централната банка во периодот пред одземањето на дозволата.
Народната банка на Србија на 30. октомври ѝ ја одзеде дозволата за работа на АЛТА банка, наведувајќи значително влошување на финансиската состојба и ризик за интересите на депонентите. Ден подоцна регулаторот соопшти дека се покренати соодветни постапки против банката, нејзините акционери, органите на управување и други одговорни лица.
Од банкарска криза до кривична истрага
Токму оваа временска линија е важна. Она што на крајот од октомври изгледаше првенствено како случај на влошена ликвидност и регулаторна интервенција, за само неколку дена прерасна во голема кривична истрага за движење на стотици милиони евра.
Panoptikum веќе пишуваше за деловниот подем на Давор Мацура и развојот на АЛТА банка, како и за приведувањето на Мацура и последиците од случајот за АЛТА банка Битола. Најновите сознанија сега отвораат уште посериозно прашање: дали проблемот бил видлив само во ликвидноста на банката или со години постоела длабока разлика меѓу книговодствената слика и реалното движење на готовината.
Што значи случајот за штедачите
За клиентите на АЛТА банка во Србија, паралелно со истрагата продолжува и постапката за заштита на депозитите. Српската централна банка соопшти дека осигурените депозити до 50.000 евра по депонент се заштитени и дека нивната исплата е гарантирана во рамките на законскиот систем.
Македонската АЛТА банка АД Битола е посебно правно лице и не треба да се изедначува со банката во Белград. Таа веќе е ставена под привремена администрација на македонската Народна банка, за што Panoptikum детално пишуваше во анализата за ограничувањата за штедачите, фирмите и кредитокорисниците.
Следната фаза на истрагата веројатно ќе биде решавачка за реконструкција на целиот механизам: кој ги евидентирал спорните трансакции, кој имал увид во нив, како биле усогласувани податоците и зошто евентуалната разлика меѓу книговодствените записи и физичката готовина не била откриена порано. Токму од одговорите на тие прашања ќе зависи дали случајот „АЛТА банка“ ќе остане истрага против неколку лица или ќе отвори пошироко прашање за функционирањето на банкарските контроли.
