Сите закони за кои е потребно Бадентерово мнозинство ќе бидат ставени на гласање во Собранието, најави претседателот на законодавниот дом Африм Гаши на 31 август, на првиот брифинг со новинарите по летната пауза. Првата пленарна седница е закажана за утре, 2. септември, со 53 точки на дневниот ред, но спорните закони за кои е потребно двојно мнозинство нема да се најдат на оваа седница – тие треба да дојдат пред пратениците во текот на септември.
Токму тука започнува посложениот дел од приказната. Прашањето веќе не е само кога ќе се гласа, туку дали парламентарната процедура може да функционира кога деловничките механизми стануваат средство за политичка блокада. Гаши ја обвини опозициската ДУИ за злоупотреба на Деловникот и оцени дека проблемот има „повеќе политичка отколку процедурална димензија“.
На 2. септември 53 точки, но без спорните Бадентерови закони
На 121. седница, закажана за среда, 2 септември, пред пратениците се 53 точки. Меѓу нив се предлог за именување вицегувернер на Народната банка, повеќе ратификации, Предлог-законот за пријавување и проверка на странски директни инвестиции во прво читање, Предлог-националната стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата за периодот 2026-2030, како и повеќе законски измени по скратена постапка.
Сепак, ниту еден од десетте закони за кои е потребно Бадентерово мнозинство, а кои се поврзани со усогласувањето со Законот за високи раководители, нема да биде ставен на оваа седница. Според објаснувањето на Гаши, причината е практична – дневниот ред би бил преоптоварен со 70 или 80 точки. Тој најави дека тие предлози ќе стигнат на седница во текот на месецот, можеби распоредени на повеќе заседанија.
До крајот на септември се очекуваат најмалку четири пленарни седници. Две веќе се закажани – на 2 и на 11 септември – а Гаши најави дека најверојатно ќе има уште две. Тоа значи дека прашањето за законите што бараат двојно мнозинство само е одложено за следните недели, а не тргнато од собраниската агенда
Бадентер е повеќе од обично парламентарно мнозинство
Таканареченото Бадентерово правило не е политички обичај, туку механизам вграден во уставниот поредок. Според објаснувањето на Собранието за Комитетот за односи меѓу заедниците, Амандманот X го воведува посебното мнозинство за закони што директно ги засегаат културата, употребата на јазиците, образованието, личните документи и употребата на симболите. Покрај мнозинството од присутните пратеници, потребно е и мнозинство од присутните пратеници што припаѓаат на заедниците кои не се мнозинство во Македонија.
Во актуелниот спор се споменуваат законот за правична застапеност, законите од областа на високото образование и локалната самоуправа, како и повеќе други решенија за кои е потребно вакво гласање. Гаши вели дека сите ќе бидат ставени пред пратениците, но не предвидува каков ќе биде исходот доколку продолжи опозициската тактика со процедурални забелешки. На брифингот тој порача дека разговара со сите пратенички групи и дека решението, доколку спорот веќе излегол од рамките на процедурата, треба да се бара и на политичко ниво.
Каде завршува процедурата, а почнува блокадата?
Ова е суштинското прашање што ќе го следи Собранието во новата политичка сезона. Гаши побара од телото надлежно за деловничките прашања да се расчисти што точно претставува процедурална интервенција и до каде може да се користи без да се претвори во средство за практично запирање на седницата. Тој го поврза проблемот и со повеќегодишниот процес „Жан Моне“, во кој партиите со посредство на Европскиот парламент работеа на правила што треба да спречат филибастеринг и долготрајни блокади.
Според образложението на Гаши, оставањето простор неограничено да се користат процедуралните забелешки може да создаде преседан што подоцна ќе го користи секое парламентарно мнозинство или опозиција. Неговото предупредување оди дотаму што таквата практика, применета до крајност, би можела да ја попречи дури и конститутивната седница на некој иден собраниски состав.
Токму затоа спорот не се сведува само на актуелниот однос меѓу власта и ДУИ. Деловникот на Собранието предвидува правила за предлагањето и утврдувањето на дневниот ред, но политичката практика секогаш го тестира просторот меѓу она што формално е дозволено и она што ја нарушува функционалноста на институцијата. Собранискиот Деловник му ја дава на претседателот улогата да го предложи дневниот ред, додека Собранието го утврдува на почетокот на седницата.
Гаши не гледа причина блокадата да води кон предвремени избори
Во политичката позадина на спорот останува и прашањето за предвремени парламентарни избори. Гаши порача дека Собранието може да се распушти кога за тоа ќе одлучат 61 пратеник и дека тој лично е поборник за редовни избори. Според него, злоупотребата на деловничките механизми не треба сама по себе да стане причина за предвремено гласање, иако евентуалната одлука за избори останува политичко прашање.
На координативната средба пред почетокот на новата сесија присуствувал и заменик-координатор на пратеничката група на ДУИ, но, според Гаши, немало најава дека блокадата сигурно ќе продолжи. Затоа првите септемвриски седници ќе покажат дали спорот ќе се пресели од процедуралните забелешки кон политички договор – или Собранието повторно ќе се најде пред истото прашање: како да се зачува правото на опозицијата да се спротивставува, без парламентарната процедура да престане да произведува одлуки.
