Денеска официјално почна изградбата на втората фаза од автопатот Скопје-Блаце, од клучката Стенковец кон граничниот премин Блаце, во должина од 10,5 километри. На поставувањето на камен-темелникот присуствуваа премиерот Христијан Мицкоски, Албин Курти и повеќе владини претставници, а работите ќе ги изведува македонската градежна компанија „Гранит“.
Според најновите официјални информации, делницата треба да биде изградена за четири години. На само 10,5 километри се предвидени пет тунели со по две цевки, осум моста, 11 потпатници, четири галерии и девет потпорни ѕидови – бројки што покажуваат дека не станува збор за обичен патен потег, туку за еден од инженерски посложените инфраструктурни зафати што во моментов се отвораат во Македонија.
Траса од 10,5 километри, но со десетици инженерски објекти
Сложеноста доаѓа од теренот на Скопска Црна Гора, низ кој трасата треба да го поврзе Стенковец со подрачјето на Блаце. Според Јавното претпријатие за државни патишта, автопатот е проектиран со две одделни коловозни ленти и претставува дел од поширокото патно поврзување меѓу Скопје и Приштина.
Токму бројот на тунели, мостови, галерии и потпорни конструкции е важен кога ќе се зборува и за цената на проектот. Кај планинските автопатски делници километар не е споредлив со километар на рамничарска траса: најголемиот дел од трошокот често го создаваат објектите, ископите, обезбедувањето на косините и геотехничките решенија.
Колку всушност чини втората фаза?
Финансиската конструкција што ја објави ЈПДП пред почетокот на работите вклучува заем од Европската банка за обнова и развој од 167,6 милиони евра и инвестициски грант од 30,8 милиони евра. Тоа се околу 198,4 милиони евра само во овие две главни ставки, додека за експропријацијата се предвидени средства од ЈПДП. ЕБОР наведува и дополнителна европска техничка помош за подготовка, спроведување и надзор на проектот.
Затоа бројката од околу 198 милиони евра не треба автоматски да се чита како конечна цена на целиот инфраструктурен пакет. Актуелната страница на Рамката за инвестиции за Западен Балкан прикажува поширока финансиска структура на проектот, во која се вклучени грантови, кредитни средства и сопствено учество на корисникот. Разликата произлегува од тоа кои проектни компоненти се пресметуваат во конкретната бројка, па токму затоа кај ваков проект е поважно да се следат договорените ставки отколку една заокружена сума.
Првите два километри остануваат важен дел од приказната
Новиот почеток не доаѓа на празен терен. Првата подделница кон Блаце веќе со години е дел од проектот, а нејзината должина во различни официјални и медиумски документи се наведува различно – приближно 1,9 километри во постари проектни документи, околу два километри во јавниот говор, додека во најновата информација на ЈПДП се наведуваат 1,5 километар како претходно завршен дел.
И трошокот за таа прва фаза беше предмет на јавна дебата. Според документацијата за договорите, претходно претходно беше објавено дека вредноста на двата договора за изведба достигнала околу 28,5 милиони евра. Пред продолжувањето на проектот биле направени измени според забелешки на Градежниот факултет во Скопје, кои се однесувале на техничката спецификација и исполнувањето на градежните нормативи.
Тој контекст е важен бидејќи автопатот Скопје-Блаце со години минуваше низ фази на проектирање, тендерирање, ревизии и политички препукувања. Камен-темелникот од 26 август, затоа, е почеток на градежната фаза на преостанатиот голем сегмент, а не почеток на самата идеја за автопатот.
Скопје и Приштина поблиску – економскиот аргумент зад автопатот
На церемонијата Мицкоски го претстави проектот како инфраструктурен зафат што по повеќе од две децении конечно влегува во реализација и како дел од поширокото позиционирање на Македонија на регионалните транспортни коридори. Албин Курти, пак, го стави акцентот врз движењето на луѓето, стоките и бизнисите, оценувајќи дека подобрата патна врска отвора простор за поголема економска соработка меѓу Косово и Македонија.
Тоа е и суштинската регионална функција на трасата. Проектот е дел од европската транспортна мрежа и од патниот правец што ги поврзува Скопје и Приштина, а ЕБОР го третира како инвестиција што треба да го намали времето на патување, да ја подобри безбедноста и да ја олесни трговијата и движењето меѓу двата пазара.
Од камен-темелник до автопат – рокот ќе биде вистинскиот тест
Актуелниот рок е четири години. Тоа е бројката што отсега ќе треба да се споредува со напредокот на терен, особено затоа што во претходните јавни настапи за проектот се споменуваа и пократки временски рамки. Во 2025 година, на пример, министерот за транспорт Александар Николоски зборуваше за рок од две и пол години по изборот на изведувач, додека подоцна се споменуваше период од три и пол години. Денешната официјална најава го поставува рокот на 48 месеци.
Политичката тежина на камен-темелникот е очекувана – автопат што со години се најавува природно произведува големи зборови кога машините конечно излегуваат на терен. Мерката за успех, сепак, ќе биде многу попрактична: дали петте тунели, осумте моста и останатите објекти ќе се изградат во договорениот рок, со контролирани трошоци и без нов циклус на одложувања. Дури тогаш Скопје-Блаце ќе престане да биде долгогодишен инфраструктурен проект и ќе стане пат што навистина се вози.
