Скопје влегува во период во кој неколку големи сообраќајни проекти треба да се реализираат паралелно: обновување на автобускиот возен парк, изградба на системот за брз автобуски превоз – БРТ, поставување инфраструктура за електрично полнење и зголемување на паркинг-капацитетите кај Клиничкиот центар. Меѓу најавата и функционалниот систем има неколку важни чекори. Кај БРТ веќе постои официјална меѓународна тендерска постапка, додека кај дел од другите проекти сè уште се работи на инфраструктурни подготовки или на тендерски процедури.
100 електрични автобуси – возилата се само половина од проектот
Државната набавка опфаќа вкупно 150 електрични автобуси и 75 станици за полнење. Од нив, 100 автобуси се наменети за Скопје, а 50 за други општини со организиран јавен превоз. Првичниот план предвидуваше 100-те скопски автобуси да бидат придружени со 50 полначи.
По повторената тендерска постапка набавката ја доби конзорциум предводен од „Ikarus Electric“, со партнерство на EVN и други компании. Во август „Икарус“ соопшти дека договорот станал правно обврзувачки и дека испораката на 150-те автобуси и 75-те станици ќе се одвива во три фази. Токму тука започнува вториот, помалку видлив дел од проектот: автобусот може да пристигне, но не може автоматски да биде ставен во редовен сообраќај ако не се подготвени електричната мрежа, депоата, полначите и оперативната организација.
Градоначалникот Орце Ѓорѓиевски вели дека веќе се мапирани позиции за инфраструктурата и дека Град Скопје, ЈСП, Министерството за транспорт, операторот и ЕВН работат на подготовка на електричното напојување. Во Ѓорче Петров и во Автокоманда, според неговата изјава, треба да бидат поставени по десет полначи, при што на одредени локации е потребно зајакнување на подземната електроенергетска инфраструктура. Паралелно со рокот за испорака се подготвуваат трасите и инфраструктурата, особено во Автокоманда, каде што е потребен поголем електроенергетски капацитет.
БРТ конечно повторно е во формална тендерска процедура
Кај БРТ има поконкретен административен чекор. На 16. септември Европската банка за обнова и развој објави предквалификациска постапка за БРТ Линија 1, која ги опфаќа коридорот, депото во Ново Лисиче и надградбата на депото во Ѓорче Петров. Рокот за пријавување е 2. ноември годинава. Тоа е значајно бидејќи покажува дека проектот преминал од политички и административни најави во официјална постапка според правилата на ЕБОР.
Целиот БРТ проект во документацијата на банката е предвиден како инвестиција до 70 милиони евра за развој на две линии, со инфраструктура, депо и возен парк.
Ѓорѓиевски во последните изјави најавува и измена на концептот на првата линија. Според него, решението треба да овозможи зачувување на постојното средишно зеленило, наместо негово отстранување, со поинакво поставување на коридорите за автобусите. Тој најавува дека по инфраструктурната фаза треба да следува и набавка на околу 40 дополнителни еколошки автобуси за БРТ.
Сепак, конечниот ефект од изменетиот концепт ќе може реално да се проценува кога ќе бидат јавно достапни деталните технички решенија: ширината и положбата на посебните ленти, организацијата на крстосниците, станиците, пешачкиот пристап и режимот на сообраќај.
Не е доволно само Скопје да добие повеќе автобуси
Ова е суштинското прашање. Новите автобуси го решаваат проблемот со староста и доверливоста на возниот парк, но БРТ треба да го решава проблемот со брзината и предвидливоста на јавниот превоз.
Истражување на Центарот за граѓански комуникации објавено во февруари годинава покажува силен пад на користењето на автобускиот превоз: од околу 52 милиона превезени патници годишно во 2015. година на околу 22 милиони во периодот опфатен со нивната анализа. Оттука, обновата на возниот парк сама по себе не гарантира враќање на патниците. За јавниот превоз повторно да стане конкурентен на автомобилот, важни се редовноста, времето на патување, честите линии, пристапноста на станиците и лесното преседнување.
Токму интегрираниот пристап е во основата и на европската политика за одржлива урбана мобилност: јавниот транспорт, железницата, пешачењето, велосипедизмот, паркирањето и другите форми на мобилност треба да се планираат како единствен систем, а не како изолирани проекти.
Две монтажни паркиралишта и повеќе од 520 места кај Клинички
Вториот голем проблем што Градот најавува дека ќе го адресира е сообраќајниот метеж околу комплексот клиники „Мајка Тереза“. Според Ѓорѓиевски, планирани се две големи монтажни паркиралишта со вкупен капацитет од повеќе од 520 возила, а за нив, според неговата изјава, веќе е распишана тендерска постапка. Изградбата би почнала по завршувањето на процедурата.
За разлика од тендерот за БРТ, за кој постои директна и актуелна документација на ЕБОР, уште не постои еквивалентен официјален тендерски документ со детални рокови и технички параметри за овие две паркиралишта. Затоа нивниот капацитет и почетокот на изградбата во оваа фаза треба да се третираат како јавно најавена постапка.
И тука постои пошироко сообраќајно прашање. Дополнителниот паркинг може да го намали кружењето на автомобили во потрага по слободно место и да го олесни пристапот за пациенти и посетители. Но европските препораки предупредуваат дека едноставното зголемување на понудата на паркинг може да поттикне и поголема употреба на автомобилите. Затоа паркирањето се препорачува да биде дел од интегрирана политика со јавен превоз, пристап за лица со намалена мобилност и управување со сообраќајната побарувачка.
Три проекти, но еден транспортен систем
Новите 100 електрични автобуси, БРТ и паркиралиштата кај Клинички не треба да се гледаат како три независни инфраструктурни приказни.
Нивниот ефект ќе зависи од тоа дали ќе бидат поврзани во функционален систем: дали електричните автобуси ќе имаат доволно полначи и стабилно напојување; дали БРТ навистина ќе обезбеди побрзо патување од автомобилот во шпиц; дали линиите ќе бидат меѓусебно усогласени; и дали паркинг-политиката ќе го олеснува пристапот без дополнително да го оптоварува централното градско подрачје.
Во таа смисла, најважните показатели во следните месеци ќе бидат конкретни и лесно мерливи: реалниот датум на пристигнување и пуштање на првите електрични автобуси, завршувањето на инфраструктурата за полнење, исходот од БРТ предквалификацијата по 2. ноември, објавувањето на деталното сообраќајно решение за Линија 1 и почетокот на изградбата на најавените паркиралишта.
Значи, Скопје има повеќе паралелни проекти во фаза на реализација или набавка. Дали тие ќе донесат суштинска промена во секојдневното движење низ градот ќе може да се оценува врз основа на нивното изведување, роковите и, пред сè, мерливото подобрување на јавниот превоз.
