Протестната криза во Албанија влезе во осмиот ден и доби нова тежина откако на студентите им се придружија универзитетски професори, додека во центарот на Тирана повторно дојде до судири меѓу демонстрантите и полицијата. Премиерот Еди Рама понуди дијалог и симболично постави столици пред зградата на Владата, но дел од демонстрантите ги тргнаа и повторно побараа негова оставка.
Во текот на вчерашниот ден тензиите повторно ескалираа пред Министерството за образование и во близина на кабинетот на премиерот. Демонстранти фрлаа камења и други предмети, а во еден момент беше фрлен и молотов коктел кон зградата на Владата. Полицијата возврати со солзавец и водени топови, додека повеќе регионални медиуми, повикувајќи се на извештаи од Тирана, објавија и информации за употреба на гумени куршуми.
Професорите му дадоа нова димензија на протестот
Најзначајната промена во осмиот ден не беше само новиот судир на улиците, туку проширувањето на протестот кон академската заедница. Стотици професори и студенти се собраа кај Политехничкиот универзитет во Тирана и маршираа кон седиштето на Владата, во знак на солидарност со младите и со барање да запре насилството. Синдикатот на вработените во високото образование отиде и чекор понатаму. Синдикатот најавил генерален бојкот на наставата на јавните универзитети и побарал оставка од Рама, техничка влада и предвремени парламентарни избори.
Претседателот на синдикатот Сандер Ковачи изјавил дека прекинот на наставата е знак на солидарност со студентите. Меѓу причините што академскиот кадар ги посочува се состојбите во високото образование, ниските плати, ограничените средства за научно истражување и финансискиот товар врз студентите.
Тоа е важна промена во карактерот на протестот. Движењето што започна со младинско и студентско незадоволство сега добива институционална поддршка од дел од професорската заедница. Со тоа спорот веќе не се сведува само на демонстрации пред неколку државни згради, туку навлегува и во функционирањето на јавните универзитети.
Столици за „дијалог“, одговор со „оставка“
Во обид да покаже дека Владата е подготвена за разговор, Еди Рама постави неколку столици пред премиерската зграда со порака за дијалог. Според албанскиот јавен сервис RTSH, премиерот порача дека е подготвен да разговара со студентите и професорите без предуслови, на место и во време што тие ќе го изберат. Одговорот од улицата беше спротивен. Дел од демонстрантите ги тргнаа столиците, врз пораките за дијалог испишаа барање за оставка и продолжија со протестот. Во тој момент стана видливо колку двете страни различно го разбираат излезот од кризата: Владата нуди разговор во рамките на постојната политичка структура, додека најгласниот дел од протестното движење бара политичка промена пред каков било разговор.
Рама, кој минатата недела јавно изјави дека нема да поднесе оставка, досега останува на позицијата дека институционалниот дијалог е единствениот прифатлив излез и дека насилството не може да биде дел од него. Демонстрантите, пак, продолжуваат да ја поврзуваат кризата со состојбите во образованието, корупцијата, животниот стандард и перспективите на младите.
Осмиот ден повторно заврши со судири
Во попладневните и вечерните часови ситуацијата повторно се влоши. Пред Министерството за образование демонстранти фрлаа камења кон зградата и кон полицијата, по што безбедносните сили употребија солзавец и водени топови. Според извештајот од Тирана, полицијата соопшти дека има повредени службеници.
Подоцна, во близина на канцеларијата на премиерот, беше фрлен молотов коктел. Полицијата реагирала со солзавец и водени топови, а по новиот бран фрлање камења се појавија и информации дека биле испукани гумени куршуми.
Според AP, осмиот последователен ден на протестите повторно бил обележан со фрлање камења, пиротехнички средства и запаливи направи, додека полицијата употребувала средства за растерување на толпата. Студентските барања за пониски трошоци за образование и поголеми вложувања во универзитетите во меѓувреме се споија со пошироко незадоволство од корупцијата и начинот на управување со државата.
Кризата веќе не е само образовна
За Рама ова е најсериозниот домашен политички притисок по освојувањето на четвртиот последователен мандат. Reuters претходно објави дека протестите се прошириле и надвор од Тирана, а барањето за оставка се надоврзало на незадоволството од високите трошоци за образование, тешкотиите при вработување, животните трошоци и сомнежите за корупција.
Сегашниот бран има и подолга предисторија. Во текот на 2026. година Албанија веќе беше погодена од протести поврзани со туристичкиот проект на јужниот брег и со прашањето за управувањето со државното земјиште и природните ресурси. Panoptikum претходно пишуваше дека протестното движење постепено излегува од рамката на еден спорен проект и добива пошироко политичко значење. Во последните денови таа промена стана уште поочигледна. Во текстот за четвртиот ден од протестите, Panoptikum веќе забележа дека студентските барања се претвораат во поширок антивладин протест, а анализата за причините што го хранат бунтот ја отвори и разликата меѓу владината реторика за политичко поттикнување и домашните социјални и институционални причини за незадоволството.
Осмиот ден покажува дека таа поделба сега е уште подлабока. Владата инсистира дека мора да се направи разлика меѓу легитимниот протест и насилството, додека студентите и дел од професорите тврдат дека институционалниот одговор не ги решава причините поради кои протестите започнале.
Клучното прашање веќе не е само колку луѓе ќе излезат на улица следниот ден. Многу поважно е дали вклучувањето на универзитетите ќе го претвори протестот во поширок организиран општествен притисок и дали понудата за дијалог сè уште има простор меѓу две страни кои во моментов не се согласуваат ниту околу тоа што треба да биде првата тема на разговор.
Извори
– Reuters
– AP News
– RTSH
