Комарецот обично го доживуваме како досаден придружник на летните вечери. Меѓутоа, ова лето тој повторно се појавува во посериозна улога – како преносител на вирус што кај мал дел од заразените може да предизвика тешко воспаление на мозокот и мозочните обвивки.
Според последно објавените информации, бројот на евидентирани случаи на западнонилска треска во Македонија се искачи на 11. Во официјалната информација на Институтот за јавно здравје, заклучно со 27. јули беа регистрирани осум случаи, а на 28. јули здравствените власти соопштија уште 3. Еден од пациентите што се лекува на Инфективната клиника е во сериозна состојба и е поставен на респиратор.
Локалното пренесување ја менува тежината на веста
Најважниот податок не е само бројот на заболени, туку местото каде што дошло до заразувањето. Дел од пациентите не патувале надвор од Македонија, а случаите се поврзуваат со подрачјето на Скопско поле и со Велес. Тоа значи дека вирусот циркулира локално во природниот циклус меѓу птиците и комарците, а човекот станува случаен домаќин по убод од инфициран комарец.
Во подрачјата поврзани со потврдените случаи веќе се спроведуваат дезинсекциски мерки, вклучително и третирање во радиус околу живеалиштата на заболените. Истовремено, Институтот за јавно здравје и Комисијата за заразни болести ги мапираат случаите и проценуваат дали е потребно дополнително прскање.
Паноптикум уште при првиот регистриран случај годинава предупреди дека оваа болест не бара паника, туку дисциплина. Неколку недели подоцна, ширењето на западнонилската треска на Балканот покажа дека не станува збор за изолиран настан, туку за сезонски ризик што мора постојано да се следи.
Како вирусот стигнува до човекот
Западнонилскиот вирус природно циркулира меѓу птиците и комарците, најчесто од родот Culex. Комарецот се инфицира кога се храни од заразена птица, а потоа може да го пренесе вирусот на човек или на друго животно.
Болеста не се пренесува со ракување, престој во иста просторија, кашлање или друг вообичаен контакт со заболено лице. Ретки начини на пренос преку трансфузија, трансплантација, бременост или доење се документирани, но тие не се дел од секојдневниот ризик за населението. Главниот пат на заразување останува убодот од инфициран комарец.
Зошто 11 случаи веројатно не се целата слика
Кај околу 70% до 80% од заразените воопшто не се појавуваат симптоми. Кај дел од останатите инфекцијата минува како краткотрајна фебрилна состојба со температура, главоболка, замор, болки во телото, мачнина, повраќање, осип или зголемени лимфни јазли.
Тешка невроинвазивна форма се развива кај приближно едно од 150 заразени лица. Тогаш вирусот може да го зафати централниот нервен систем и да предизвика менингитис, енцефалитис, нарушена свест, слабост на мускулите, парализа или кома. Ризикот е поголем кај повозрасните лица, хронично болните и луѓето со ослабен имунитет.
Токму затоа официјалната бројка најчесто го покажува видливиот, потешкиот дел од инфекциите. Луѓето без симптоми не се тестираат, а лесните случаи често минуваат како обична летна вироза. Во болниците пристигнуваат оние кај кои клиничката слика е најизразена, па статистиката неизбежно изгледа потешка од реалниот просек на сите инфекции.
Кои симптоми не треба да се игнорираат
Периодот од убодот до појавата на симптомите најчесто трае од три до 14 дена. Покачена температура, силна главоболка, изразена малаксаност, осип и болки во телото се причина да се следи состојбата и да се побара медицински совет, особено ако лицето престојувало во подрачје со зголемено присуство на комарци.
Висока температура придружена со вкочанет врат, дезориентираност, нарушена свест, тремор, грчеви, мускулна слабост или тешкотии при движењето бара итна лекарска проценка. Во моментов не постои одобрена вакцина за луѓе, ниту специфичен антивирусен лек. Третманот е насочен кон симптомите, а кај тешките случаи е потребна болничка и интензивна нега.
Превенцијата почнува во дворот, а не во болницата
Најважната мерка е да се отстранат местата каде што комарците се размножуваат. Една мала количина застоена вода во кофа, саксија, гума, олук, буре, фонтанка или сад за миленици може да стане легло. Таквите садови треба редовно да се празнат, чистат или покриваат, а базените и одводите да се одржуваат.
Оваа обична домашна дисциплина има поголема вредност отколку што изгледа. Прскањето може да ја намали бројноста на возрасните комарци, но без отстранување на местата за размножување проблемот брзо се враќа. Повеќе практични насоки има и во текстот за еколошка и разумна заштита од комарци.
При престој на отворено треба да се користат одобрени репеленти според упатството на производителот. Светла облека со долги ракави и ногавици ја намалува изложеноста на кожата, а мрежите на прозорците, вратите и креветите го ограничуваат влегувањето на комарците во домот. Особено внимание е потребно во зори и во самрак, кога дел од комарците се најактивни. Кај малите деца средството против комарци треба да го нанесува возрасен, без нанесување на дланките, околу очите и устата или врз оштетена кожа.
Комарецот е и тест за институциите
Личната заштита е неопходна, но не може да го замени организираниот јавноздравствен одговор. Потребни се континуиран надзор на комарците, лабораториско следење на вирусот, навремена ларвицидна и адултицидна дезинсекција, чистење канали и јавни површини, како и координација меѓу здравствените, ветеринарните, еколошките и локалните институции.
Потоплите температури и подолгите лета им даваат на комарците повеќе време за размножување и пренесување инфекции. Климатските промени не го создаваат вирусот, но ја продолжуваат сезоната во која тој може да циркулира. Тоа е уште една причина летните здравствени ризици да не се третираат како краткотрајни непријатности, туку како дел од новата климатска реалност во Македонија.
Единаесетте случаи не се причина за страв од секој убод, туку предупредување дека превенцијата мора да стане навика. Да се испразни водата од една стара кофа, да се постави мрежа на прозорецот или навреме да се препознае опасен симптом изгледа како мал чекор. Во сезоната на западнонилскиот вирус, токму таквите чекори ја прават разликата.
