Кога во вестите ќе се каже дека пет планинари загинале на Елбрус, трагедијата звучи огромно, но сепак некако далечно. Петмина. Експедиција. Снежна бура. Кавказ. Највисокиот врв во Европа. Тоа се зборови што брзо ја носат приказната кон географија, временски услови и драматична спасувачка операција. Но зад таа бројка не стои статистика. Стојат имиња, семејства, пријателства, планинарски патеки, спасувачки акции, медицинска професија, брачен пар, град што тагува и едно планинарско друштво што остана без свои луѓе.
Во трагедијата на Елбрус животот го загубија др. Мелиха Чаушевиќ, Алма Окановиќ, Денис Окановиќ, Алмир Кривдиќ и Нермин Талам. Сите биле од Зеница. Преживеале Харис Адиловиќ и Кемал Видимлиќ. Според регионалните медиуми, двајца од загинатите биле членови на Горската служба за спасување Зеница, а тројца членови на Планинарското друштво „Ведро“ од Зеница. InFocus пренесе дека меѓу загинатите биле брачниот пар Алма и Денис Окановиќ, двајцата членови на ГСС Зеница, како и др. Мелиха Чаушевиќ, Нермин Талам и Алмир Кривдиќ, членови на „Ведро“.
Твојата фотографија од прошталната објава на „Ведро“ ја покажува најважната страна на оваа приказна: луѓето не се паметат по тоа каде загинале, туку по тоа како живееле. Во неа стојат нивните лица, нивните имиња и зборовите на планинарската заедница која се простува со неизмерна тага. Тоа е момент во кој Елбрус престанува да биде само сурова планина и станува место каде што е прекината една зеничка човечка приказна.
Зеница не изгуби само планинари, туку луѓе од својата жива заедница
Планинарството често однадвор изгледа како лична страст. Човек зема ранец, оди во планина, бара висина, тишина, предизвик, воздух што во градот го нема. Но во вистинските планинарски кругови тоа ретко е само индивидуална авантура. Тоа е заедница. Луѓе што тренираат заедно, патуваат заедно, си ја проверуваат опремата, се чекаат на патека, си помагаат кога некој заостанува, си веруваат кога времето се менува.
Затоа оваа трагедија ја погоди Зеница многу подлабоко од обична вест од странство. Не загинаа непознати туристи во далечна планина. Загинаа луѓе што со години биле видливи во планинарскиот, спасувачкиот и граѓанскиот живот на својот град. Zenicablog потсети дека со години пишувал за нивните успеси, искачувања и спасувачки акции, нагласувајќи дека тие го носеле името на Зеница низ светот.
Ова е важна разлика. Кога човек е дел од ваква заедница, неговото заминување не остава празнина само дома. Остава празнина во друштвото, во службата, во планинарскиот автобус, на фотографиите од врвови, во идните тури што некој ќе ги планира и во секоја приказна што ќе почне со реченицата: „се сеќаваш кога бевме…“
Др. Мелиха Чаушевиќ – лекарка што ја носеше грижата и надвор од болницата
Др. Мелиха Чаушевиќ била максилофацијален хирург и една од препознатливите планинарки од Босна и Херцеговина. Нејзината професија сама по себе носи тежина: лекар кој работи со лице, вилица, повреди, операции, болка, човечки изглед и достоинство. Но нејзината приказна не останала само во болничките ходници. Планината била другиот простор во кој живеела со иста сериозност, дисциплина и љубов.
Според Zenit.ba, во септември 2025 година др. Мелиха Чаушевиќ била дел од експедицијата што го освоила Low’s Peak на планината Кинабалу во Малезија, висок 4.095 метри. Во таа експедиција таа станала првата жена од Босна и Херцеговина што се искачила на овој врв. Тоа не е мала спортска белешка, туку доказ за човек што веќе имал сериозно планинарско искуство, волја и физичка и ментална подготвеност.
Во нејзината биографија има особена симболика: лекарка што во една професија се бори за луѓето, а во друга страст ја бара висината. Медицината и планинарството на прв поглед се различни светови, но ги поврзува истата суштина – грижа, концентрација, одговорност и свест дека човечкото тело има граници. На Елбрус, за жал, границите ги поставила планината.
Алма Окановиќ – првата жена регистриран горски спасител во ГСС Зеница
Алма Окановиќ не била само планинарка. Таа била дел од Горската служба за спасување Зеница, а според Zenicablog, по две години приправнички стаж, летен, зимски и медицински курс на ГСС Федерација БиХ, едукации, вежби, семинари, спасувачки акции и седум години станициска обука, успешно положила за регистриран горски спасител. Во истата објава е наведено дека Алма била првата жена регистриран горски спасител во ГСС Зеница. Zenicablog
Тоа е биографија што заслужува почит и надвор од трагичниот контекст. Да се биде горски спасител не значи само да се сака планината. Значи да се знае како да се реагира кога некој друг во планина ќе западне во опасност. Значи да се учи, да се тренира, да се носи опрема, да се преземе ризик, да се излезе кога други се повлекуваат, да се биде присутен во најлошите часови на нечија туѓа несреќа.
Токму затоа нејзината смрт на планина има посебна горчина. Жената што се обучувала да помага во планински несреќи, самата загина во планинска трагедија. Тоа не е иронија што треба да се експлоатира, туку тивок потсетник дека ни искуството, ни знаењето, ни храброста не можат секогаш да го победат моментот кога природата ќе стане посилна од човековата процена.
Денис Окановиќ – планинар, тркач и човек од спасувачките екипи
Денис Окановиќ, сопругот на Алма, исто така бил член на ГСС Зеница. Zenicablog наведува дека и тој бил активен планинар, тркач и член на спасувачки екипи, а заедно со Алма и др. Мелиха често учествувал на тркачки средби во Босна и Херцеговина и регионот. Zenicablog
Кога во една трагедија ќе загине брачен пар, болката добива друга форма. Тоа веќе не е само загуба на двајца луѓе, туку прекин на еден заеднички живот, на патувања, фотографии, планови, рутини, пријателства и домашни тишини. Алма и Денис, според објавите што ги пренесуваат медиумите, биле дел од светот на планинарење, трчање и спасување. Тоа значи дека нивниот заеднички живот не бил само приватна приказна, туку и активна припадност на една заедница.
Во планинарството, брачните парови што одат заедно по патеки имаат посебна врска. Тие не делат само дом, туку и студ, замор, врвови, рани будења, мокри чевли, тишина во колона и радост кога конечно ќе се отвори поглед. Затоа загубата на Алма и Денис не може да се чита само како две имиња во список. Таа е и загуба на една заедничка планинарска приказна.
Нермин Талам – човек што веќе стоел на Арарат
Нермин Талам бил член на Планинарското друштво „Ведро“ од Зеница. Според Zenicablog, тој во август 2023 година, заедно со Тарик Салчиновиќ, го завршил искачувањето на Арарат, највисокиот врв во Турција, висок 5.137 метри. Тоа е важен податок затоа што покажува дека Нермин не бил човек без висинско искуство. Тој веќе имал зад себе сериозен врв над 5.000 метри. Zenicablog
Арарат, со својата библиска и планинарска симболика, често се памети како врв што носи посебна лична тежина. За планинарите, секој таков врв станува дел од внатрешната карта: таму си видел до каде можеш, таму си се борел со воздухот, таму си научил како телото разговара со висината. Нермин веќе имал таква приказна зад себе.
На Елбрус, сепак, искуството не било доволно. И тоа е најтешката лекција во оваа трагедија. Не загинаа луѓе кои не знаеле што е планина. Загинаа луѓе кои знаеле. Но понекогаш планината знае повеќе од човекот, особено кога времето ќе се скрши за кратко време, а висината ќе го одземе просторот за грешка.
Алмир Кривдиќ – член на „Ведро“ и дел од истата планинарска тишина
Алмир Кривдиќ бил еден од тројцата загинати членови на Планинарското друштво „Ведро“ од Зеница. Во прошталната слика што ја испративте, неговата фотографија стои меѓу другите, со планинарска опрема, насмевка и јасна припадност на светот на патеките. За него во достапните медиумски извори има помалку биографски детали отколку за дел од другите загинати, но тоа не ја прави неговата приказна помала.
Напротив, токму тука новинарството мора да биде внимателно. Кога за некого има помалку јавни податоци, не треба да се измислуваат детали за да изгледа текстот побогат. Доволно е да се каже она што е сигурно: Алмир Кривдиќ бил дел од „Ведро“, дел од зеничката планинарска група и еден од луѓето од кои неговите пријатели се простуваат со зборови за храброст, добрина, патеки и заеднички спомени.
Не секој живот мора да биде опишан со долга јавна биографија за да има тежина. Некогаш најточната мерка за човекот е тагата на заедницата што го испраќа. А во случајот на Алмир, како и на другите четворица, таа тага е јасна, длабока и јавна.
„Ведро“ се простува од своите луѓе
Планинарското друштво „Ведро“ од Зеница се прости од загинатите со порака во која тагата не се обидува да биде официјална, туку човечка. Bosnainfo ја пренесе нивната проштална објава, во која се зборува за заеднички планини, патеки, километри, насмевки, дружења и спомени.
Во фотографијата што ја испративте, пораката оди уште подлабоко: „планините ќе ве паметат“. Тоа е реченица што во обична ситуација би звучела поетски, но во ваква трагедија звучи речиси болно точно. Затоа што планинарите навистина оставаат траги што не се гледаат на мапа. Траги во луѓето со кои оделе. Во патеките што ги откривале. Во фотографиите што останале. Во плановите за тури што не се случиле.
Кога планинарско друштво се простува од свои членови, тоа не е само формална објава. Тоа е колективна тага на луѓе што точно знаат што значи да се тргне заедно. Да се дели вода. Да се премолчува замор. Да се знае кој како оди. Да се препознае туѓ страв без многу зборови. Затоа оваа загуба не е само број во регионалните вести, туку рана во една заедница.
Последната порака: „еден врв и само еден сон“
Неколку дена пред трагедијата, според регионалните медиуми, планинарите на социјалните мрежи споделиле порака за илјадниците километри зад нив, еден врв пред нив и еден сон – чекор по чекор до „кровот на Европа“. Vijesti.ba ја пренесе оваа последна објава како дел од приказната што ја скрши јавноста во БиХ.
Таа реченица сега се чита сосема поинаку. Пред трагедијата била реченица на надеж, исчекување и планинарска радост. По трагедијата станува документ за последниот сон. Тоа е суровоста на ваквите приказни: зборовите што биле напишани со светлина, подоцна се читаат низ темнина.
Но не треба таа порака да се претвори во евтина драматична поента. Таа треба да се прочита со почит. Тие луѓе не тргнале кон Елбрус за да станат вест. Тргнале кон врв за кој сонувале. За кој се подготвувале. За кој, според некои медиумски објави, планирале долго. Нивниот сон завршил трагично, но тоа не го прави помалку човечки.
Искусни планинари пред планина што не простува
Во јавноста по секоја планинарска трагедија се отвораат истите прашања: дали биле подготвени, дали требало да продолжат, дали имале водич, дали прогнозата била точна, дали одлуката за враќање дошла предоцна. Тие прашања се легитимни. Но кога се зборува за загинати луѓе, тонот е важен. Постојат прашања што треба да се постават за безбедноста, но не смеат да станат јавна пресуда врз луѓе кои веќе ја платиле најтешката цена.
Bosnainfo пренесе дека сите членови на експедицијата биле искусни планинари со бројни искачувања зад себе, вклучувајќи и врвови над 5.000 метри. Во истата објава се наведува дека Елбрус е висок 5.642 метри и е познат по нагли промени на времето и исклучително тешки услови за искачување. Bosnainfo
Тоа ја поставува трагедијата во правилна рамка. Не како приказна за наивна авантура, туку како трагедија на луѓе што ја сакале планината, ја знаеле нејзината убавина, но биле погодени од нејзината најопасна страна. Во планинарството, искуството ја намалува опасноста, но не ја укинува. Висината, студот и времето секогаш го задржуваат последниот збор.
Харис и Кемал преживеаја, но трагедијата не заврши со спасувањето
Во експедицијата преживеале Харис Адиловиќ и Кемал Видимлиќ. Според InFocus, Адиловиќ успеал сам да се спушти и да повика помош, додека спасувачите го пронашле и извлекле Видимлиќ, кој бил пренесен под лекарски надзор. InFocus
Во вакви ситуации зборот „преживеале“ не смее да се чита како едноставна добра вест. Да се преживее трагедија во која загинале петмина сопатници значи да се носи тежина што не се гледа на лекарски извештај. Тело може да се извлече од планината. Но сеќавањето, вината на преживеаниот, прашањето што можело поинаку и лицата на оние што останале таму, често остануваат уште долго.
Затоа и кон преживеаните треба да се има почит. Тие не се само извор на информации за тоа што се случило. Тие се луѓе што поминале низ искуство кое малкумина можат да го разберат. На јавноста ѝ треба вистината, но ним им треба време, грижа и тишина.
Планината како место на живот, не само на смрт
Најголемата неправда кон загинатите би била да ги паметиме само по начинот на кој загинале. Тие биле луѓе што оделе по планини, освојувале врвови, спасувале други, лекувале, трчале, патувале, се смееле, објавувале фотографии, носеле знамиња, правеле планови и припаѓале на заедница што ги сакала.
Затоа овој натпис не треба да биде само црна хроника. Тој треба да биде мал обид да се врати човечката димензија таму каде што трагедијата лесно ја голта. Планината им го зеде животот, но нивниот живот не почнува и не завршува на Елбрус. Елбрус е последната страница, не целата книга.
Мелиха, Алма, Денис, Алмир и Нермин биле повеќе од жртви на невреме. Биле луѓе што го избрале движењето, висината, заедништвото и планинарската дисциплина. Некои од нив биле и луѓе што во други услови би тргнале да спасуваат. Токму тоа ја прави загубата уште потешка.
Почитта е најмалото што останува
Кога јавноста ќе прочита за планинарска несреќа, лесно е да се застане на коментар. Но пред коментарот треба да дојде почит. Овие луѓе имале семејства, пријатели, колеги, пациенти, соборци од ГСС, планинарски другари и град што сега ги испраќа. Нивните фотографии во прошталната објава не се слики за сензација. Тие се лица на една загуба.
Планинарството секогаш ќе носи ризик. Но тоа не значи дека трагедиите треба да се читаат со цинизам. Напротив, секоја ваква трагедија треба да нè потсети дека луѓето што одат во планина често не бегаат од животот, туку бараат негова почиста форма. Понекогаш, за жал, таа потрага завршува таму каде што никој не посакувал.
„Ведро“ во својата проштална порака им вели дека планините ќе ги паметат. Но ќе ги паметат и луѓето. Зеница ќе ги памети како планинари, спасувачи, лекарка, сопружници, пријатели и членови на заедница што оставиле трага. А тоа е најдостоинствениот начин да се зборува за нив: не како за бројка на Елбрус, туку како за луѓе што живееле со поглед кон врвовите.
