Буџетот како политичка слика, не само како табела

Ребалансот на Буџетот за 2026. година ја отвора најважната фискална дилема во Македонија: дали државата навистина влегува во посилен инвестициски циклус или само го поместува товарот на јавните пари за подоцна. Владата го претставува ребалансот како инструмент за стабилност, капитални проекти и подобри услуги за граѓаните. Бројките, сепак, покажуваат и друго: приходите се ревидирани, расходите растат, а дефицитот се качува на 46,1 милијарди денари, односно 4,1% од БДП.

Тоа не е мала техничка корекција, туку политичка порака. Буџетот секогаш открива повеќе од говорите: каде државата верува дека мора да троши, од каде очекува пари, колку е подготвена да се задолжи и колку од денешната стабилност се купува со утрешни обврски.

Што точно се менува со ребалансот

Според објавените податоци, вкупните приходи со ребалансот се поставуваат на 379,2 милијарди денари, додека расходите се ревидираат на 425,2 милијарди денари. Даночните приходи остануваат речиси на првично планираното ниво, но се намалуваат за околу 900 милиони денари, главно поради корекции кај акцизите и ДДВ. Истовремено, расходната страна расте, што директно го турка дефицитот нагоре.

За споредба, основниот Буџет за 2026. година беше усвоен со приходи од 374,9 милијарди денари, расходи од 414,2 милијарди денари и дефицит од 39,2 милијарди денари, односно 3,5% од БДП. Сега државата оди кон поширока фискална рамка: повеќе пари во системот, но и повисока потреба за финансирање. Податоците за основниот Буџет се достапни и преку страницата за буџети на Министерството за финансии.

Инвестиции или ново задолжување со поубаво име?

Главниот аргумент на Владата е дека зголемениот дефицит овојпат не служи за тековна потрошувачка, туку за развој. Капиталните инвестиции достигнуваат околу 46 милијарди денари, што е зголемување од 5,8 милијарди денари или 14,5% во однос на иницијалниот Буџет. Парите се насочуваат кон патишта, железница, водоводни и канализациски системи, пречистителни станици, енергетска ефикасност, образовни објекти, студентски домови и локална инфраструктура.

Тука е јадрото на приказната. Ако капиталните расходи навистина се реализираат навреме, транспарентно и со видлив ефект, дефицитот може да се брани како цена на развојот. Ако, пак, инвестициите останат во фаза на најави, тендери, пролонгирања и слаба реализација, тогаш ребалансот ќе биде уште еден документ во кој државата ветува иднина, а наплатува долг.

Каде одат најголемите дополнителни средства

Најмногу дополнителни пари за капитални расходи добива Министерството за животна средина и просторно планирање – 2,3 милијарди денари. По него е Министерството за транспорт со 1,4 милијарди денари. Дополнителни средства се предвидуваат и за образованието, здравството и Државната изборна комисија, а Владата најавува пари и за земјоделски субвенции, железнички транспорт, спорт, ученички и студентски стандард, социјални надоместоци, народни кујни и мерки за деинституционализација.

Оваа распределба не е случајна. Таа покажува дека Владата сака ребалансот да го претстави како комбинација од инфраструктурен поттик и социјална амортизација. Но токму тука мора да се гледа внимателно: секоја ставка што звучи оправдано бара и мерлив резултат. Патот треба да биде изграден, железницата да функционира, студентскиот дом да биде подобар, а социјалната мерка да стигне до човекот за кого е наменета.

Сметката доаѓа преку финансирањето

За финансирање на дефицитот и отплата на доспеани обврски ќе бидат потребни 76,4 милијарди денари. Од нив, повеќе од 54 милијарди денари се наменети за обврски кон странски кредитори, а околу 20 милијарди денари за отплата на домашниот долг. Тоа значи дека ребалансот не е само документ за нови проекти, туку и документ за стари сметки.

Паноптикум веќе пишуваше за оваа линија на фискален притисок во анализата „Новото задолжување од 260 милиони евра“, каде што централното прашање беше дали државата гради стабилност или само купува време. Сродна е и претходната анализа „Буџетот меѓу алармот и смирувањето“, затоа што и овој ребаланс ја носи истата противречност: власта зборува за развој, а јавните финансии бараат дисциплина.

Растот е важен, но не е алиби

Владата очекува економски раст од 3,5% во 2026. година, додека во првиот квартал растот бил 3,1%. Во ребалансот се вградува и повисока инфлација од 4,5%, што дополнително ја усложнува сликата: државата планира повеќе инвестиции, но граѓаните и компаниите сè уште живеат со ценовен притисок.

Растот е добра вест само ако создава поголема продуктивност, нови работни места, подобра инфраструктура и поефикасни услуги. Ако растот заврши како аргумент за уште задолжување, без структурни промени, тогаш станува статистичко оправдување, а не развојна политика. Затоа овој ребаланс не треба да се чита како победа или пораз, туку како тест: ќе покаже дали јавните пари можат да се претворат во јавна вредност.

Политичката поента е во реализацијата

Фискалната политика не се оценува според најавите, туку според изведбата. Македонија со години има проблем со јазот меѓу планираните и реализираните капитални инвестиции. Токму затоа реченицата дека „дефицитот оди за развој“ не е доволна. Таа мора да биде докажана со рокови, договори, јавни податоци, завршени проекти и видлива промена во животот на граѓаните.

Ребалансот на Буџетот за 2026. година може да биде фискален поттик ако инвестициите се реални, а задолжувањето контролирано. Може да биде и уште една скапа одложена сметка ако државата повторно потроши повеќе време на образложување отколку на реализација. Во тоа е суштината: буџетот не е само прашање на приходи и расходи, туку прашање на доверба. А довербата, за разлика од дефицитот, не може лесно да се финансира со нов заем.