Воена порака во политички момент

Рускиот претседател Владимир Путин повторно ја постави војната во Украина во поширока рамка: не само како судир со Киев, туку како дел од големото безбедносно соочување меѓу Русија и Западот. Во обраќање пред дипломирани студенти на руски воени и безбедносни институции тој обвини дека НАТО и Европската Унија ја користат „руската закана“ за да ги оправдаат растечките воени буџети и засиленото вооружување. Истовремено порача дека Москва е подготвена „брзо и соодветно“ да одговори на надворешни и внатрешни закани.

Пораката не е само уште една во низата остри изјави од Кремљ. Таа доаѓа во момент кога војната веќе не се мери само со километри фронт, туку и со дронови над руска територија, растечки воени буџети во Европа, нервоза во НАТО и речиси целосно затворен простор за преговори. Во таква атмосфера секоја реченица од Москва има две публики: надворешната, кон која се испраќа предупредување, и внатрешната, на која ѝ се објаснува зошто војната мора да продолжи.

Западот како оправдување, Украина како бојно поле

Путин тврди дека западните лидери прво создаваат закана за Русија, а потоа ја обвинуваат Москва за агресија за да ги оправдаат сопствените одлуки за вооружување. Во неговата реторика НАТО веќе не е само сојуз што ја поддржува Украина, туку структура која, според Кремљ, се подготвува за директен конфликт со Русија.

Токму тука е суштината на пораката. Путин не зборува само за западните тенкови, ракети или буџети, туку за наративот преку кој Кремљ ја претставува војната како одбрана од поширок непријател. Тоа е веќе видена формула: руската воена акција се објаснува како реакција, западната помош за Украина како провокација, а секое зголемување на европската одбрана како доказ дека Москва, наводно, од почетокот била во право.

Во контекст на НАТО, оваа реторика се надоврзува на реален тренд на повисоки трошоци за одбрана. Алијансата веќе ја формулираше обврската членките до 2035. година да инвестираат 5% од БДП годишно во одбранбени и безбедносни потреби, од кои најмалку 3,5% за основни одбранбени капацитети. НАТО тоа го претставува како одвраќање и одбрана, Москва како доказ за подготовка за судир.

Дронови, цивилна инфраструктура и затворена врата за преговори

Паралелно со пораката кон Западот, Путин ја обвини Украина дека напаѓа цивилни објекти на руска територија за да го дестабилизира руското општество.  Тој изјава дека поради таквите напади не гледа основа за директни преговори со украинскиот претседател Володимир Зеленски. Reuters, пак, објави дека Путин ги поврзал украинските напади со беспилотни летала врз руска инфраструктура со обид да се поткопа довербата во руските вооружени сили и стабилноста во земјата.

Украина, според Reuters, го поставува тоа прашање поинаку: ударите врз руска енергетска и друга инфраструктура ги претставува како обид да се ослаби изворот на финансирање на руската воена машина и да се приближат последиците од војната до руската секојдневност. Тука се гледа новата природа на конфликтот: фронтот не исчезнува, но војната се шири во длабочина, во логистиката, енергетиката, психолошката стабилност и домашната политичка отпорност.

Panoptikum веќе пишуваше за оваа промена во текстот „Дронови врз автобус и нафтен терминал: војната меѓу Русија и Украина ја менува географијата“, каде што беше јасно дека дронската војна ја брише линијата меѓу фронтот и заднината. Денешната порака од Москва само ја потврдува таа логика: секој удар станува политички аргумент, а секој политички аргумент – оправдување за нов удар.

Модернизација на армијата како порака кон дома и надвор

Во говорот Путин најави продолжување на модернизацијата на руската армија, вклучувајќи ја нуклеарната тријада, копнените сили, воздухопловството и морнарицата. Според пренесените информации, тој истакнал дека во реални борбени услови биле тестирани повеќе од илјада видови оружје и воена опрема, со посебен акцент на беспилотните летала, роботските системи и современите системи за наведување.

Таквите изјави имаат воена, но и политичка функција. Кон Западот се испраќа сигнал дека Русија нема да се повлече под притисок. Кон домашната јавност се испраќа уверување дека државата не е изолирана и слаба, туку воена сила што се приспособува. Кон Украина се праќа порака дека Москва сè уште смета дека времето може да работи за неа.

Тоа е и причината зошто оваа изјава треба да се чита заедно со претходната руска позиција за мировните услови. Во текстот „Путин зборува за мир, но под услови што личат на капитулација“, Panoptikum посочи дека Москва зборува за мир од позиција на задржување на освоеното, не од позиција на враќање на состојбата пред инвазијата. Денешната реторика само ја засилува таа рамка: мирот се споменува, но како нешто што треба да дојде откако противникот ќе ја прифати руската верзија на реалноста.

Опасноста од јазик што ја нормализира ескалацијата

Најзагрижувачко во ваквите обраќања не е само заканувачкиот тон. Проблемот е во тоа што јазикот на војната станува нормален политички јазик. „Подготвени сме да одговориме“, „Западот се подготвува за војна“, „нема основа за преговори“ – тоа се формули што го стеснуваат просторот за дипломатска маневра и ја туркаат јавноста кон прифаќање на долготрајна конфронтација како природна состојба.

НАТО ја опишува својата политика како одвраќање, Русија ја претставува како подготовка за напад. Украина ги претставува ударите врз руска инфраструктура како притисок врз воената машина, Москва ги претставува како напад врз цивилниот поредок. Во тој круг, вистината сè почесто не се појавува како заеднички факт, туку како оружје во судирот на наративи.

Затоа оваа изјава на Путин не е изолиран политички испад. Таа е дел од поголема сцена во која Европа се вооружува затоа што се плаши од Русија, Русија се вооружува затоа што тврди дека ја загрозува Западот, а Украина останува местото каде што сите тие стравови, интереси и митологии се претвораат во оган. Војната не трае само на теренот. Таа трае и во речениците со кои државите ја подготвуваат јавноста за она што следува.