Игрите на среќа одамна не се само прашање на личен избор. Во Македонија тие станаа видлив дел од урбаниот пејзаж: обложувалници покрај училишта, светлечки реклами, спортски преноси со комерцијални пораки, онлајн платформи што влегуваат во телефонот побрзо отколку што институциите успеваат да реагираат. Затоа новиот Предлог-закон за игрите на среќа и забавните игри не отвори само правна расправа, туку судир меѓу три чувствителни теми: зависностите, работните места и моќта на коцкарската индустрија.

Владата најавува построги ограничувања, меѓу кои оддалеченост од најмалку 500 метри на казината, автомат-клубовите и објектите со електронски игри на среќа од основните и средните училишта, како и рестрикции за рекламирањето. Обложувалниците што се во близина на училишта би можеле да продолжат со работа, но без електронски видео-лотариски терминали и друга опрема за електронски игри на среќа.

Закон што доаѓа по години нормализирано коцкање

Суштината на предлогот е јасна: државата сака да ја намали секојдневната изложеност на младите на коцкање. Владините пораки се поставени околу „нова фаза“ во борбата против зависностите, агресивното рекламирање и нелегалното приредување игри на среќа. Во таа рамка, се забрануваат пораки што го претставуваат коцкањето како пат до финансиски успех, подобар живот или решение за лични и социјални проблеми, како и рекламирање преку познати личности и содржини насочени кон малолетници.

Тоа е важен чекор, но не е доволен сам по себе. Зависноста од коцкање не се создава само од блискоста на објектот до училиштето. Таа се храни од достапност, реклама, социјална средина, дигитална леснотија, сиромаштија, надеж за брза добивка и од култура во која ризикот се пакува како забава. Ако законот остане само на физичка дистанца, ќе реши дел од видливоста, но не и целата логика што го прави коцкањето толку присутно.

АПИС и „Сакам да работам“ предупредуваат на економски удар

На другата страна од дебатата стојат приредувачите и вработените во секторот. Асоцијацијата на приредувачи на игри на среќа – АПИС предупредува дека дистанцата од 500 метри во пракса би значела затворање на речиси сите легални казина и автомат-клубови во урбаните средини. Според нив, државниот буџет би можел да изгуби околу 350 милиони евра годишно, а без работа би останале околу 10.000 луѓе.

Слична е реакцијата и на здружението на вработени во секторот игри на среќа „Сакам да работам“, кое оценува дека радикалните предлози за ограничување или затворање на легалните објекти директно би погодиле најмалку 10 илјади вработени, а индиректно и други работни места поврзани со секторот. Од таму тврдат дека решението треба да биде регулирање, а не затворање на легалниот пазар, бидејќи забраните би можеле да отворат простор за сива економија и нелегални објекти.

Тука не смее да се прави евтина поделба на „добри“ и „лоши“. Работникот во обложувалница не е симбол на коцкарското лоби, туку човек со плата, семејство и страв од отказ. Но ни работното место не може да биде единствениот аргумент со кој се брани индустрија што создава реални ризици од зависност. Јавната политика постои токму за вакви судири: да не ги избрише луѓето од едната страна, но и да не ги жртвува младите од другата.

Левица бара подалеку од урбаните средини

Левица го напаѓа предлогот како недоволен и политички лицемерен. Партијата потсетува дека ВМРО-ДПМНЕ и ВЛЕН сега предлагаат ограничување од 500 метри, иако претходно дел од сегашните владејачки структури го критикувале таквото решение како недоволно. Левица предлага казината и обложувалниците да бидат дозволени само во погранични и туристички подрачја, надвор од урбаните средини и секојдневниот живот на граѓаните.

Тоа е порадикален модел, но токму затоа бара поголема институционална прецизност. Ако се оди кон такво решение, државата мора однапред да одговори што ќе се случи со работниците, со договорите, со даночните приходи, со онлајн платформите и со можната миграција на коцкањето во нелегална зона. Во спротивно, моралната позиција ќе биде силна, но практичната последица може да биде хаотична.

Најголемиот пропуст може да биде онлајн коцкањето

Физичката дистанца од училиштата има симболична и практична вредност. Децата не треба секојдневно да поминуваат покрај објекти што го нормализираат ризикот како стил на живот. Но денес најблиската обложувалница не мора да биде на аголот од улицата. Таа може да биде во телефонот.

Токму затоа критиката за онлајн платформите не е споредна. Ако законот сериозно се занимава со зависностите, мора да се занимава и со дигиталното коцкање, рекламирањето на социјалните мрежи, бонусите, инфлуенсерската промоција, спортските спонзорства и механизмите со кои младите се вовлекуваат во навика уште пред да ја сфатат како ризик. Во 2026 година, да се регулира само објектот, а не и екранот, значи да се затвори предната врата и да се остави отворен прозорец.

Меѓу здравјето и економијата нема лесна формула

Оваа дебата покажува колку е тешко кога една индустрија истовремено носи јавни приходи, работни места и социјален ризик. Државата не може со години да се потпира на приходите од секторот, да дозволува ширење на објекти и реклами, а потоа одеднаш да се однесува како проблемот да се појавил вчера. Но не може ни да го одложува регулирањето само затоа што секое регулирање има цена.

Затоа добар закон не треба да биде ниту подарок за индустријата, ниту предизборна казна за работниците. Тој мора да направи јасна разлика меѓу заштита на јавниот интерес и популизам, меѓу ограничување и забрана, меѓу легален сектор и сива зона, меѓу реална грижа за младите и политичка реторика што трае до следниот изборен циклус.

Што треба да содржи сериозно решение

Ако Македонија навистина сака да ја намали штетата од коцкањето, законот треба да се гледа како почеток, не како крај. Потребна е строга контрола на рекламирањето, јасни правила за онлајн платформите, јавен регистар на лиценцирани приредувачи, силни инспекции, ограничување на бонус-механизмите што создаваат зависничко однесување, програми за превенција во училиштата и достапна стручна помош за луѓето што веќе имаат проблем.

Истовремено, ако државата очекува затворање или дислокација на голем број објекти, мора да понуди транзициски модел за вработените. Не може човек кој со години работел легално да биде третиран како колатерална штета на морална кампања. Заштитата на младите и достоинството на трудот не смеат да бидат спротивставени како непријатели.

Собранието ќе биде вистинскиот тест

Се очекува Предлог-законот да влезе во собраниска процедура, каде што расправата најверојатно ќе биде остра. Таму ќе се види дали партиите навистина сакаат системско решение или само политички профит од тема што лесно ја вознемирува јавноста. Едно е да се каже дека се штитат младите. Друго е да се напише закон што ќе функционира и на улица, и на интернет, и во инспекциски записник, и во животот на работникот што утре може да остане без плата.

На крај, прашањето не е дали Македонија треба да го регулира коцкањето. Треба. Прашањето е дали ќе го направи тоа зрело: со факти, јавна расправа, социјална одговорност и институции што ќе спроведуваат, а не само ќе најавуваат. Зашто кај игрите на среќа, најлошата државна политика е токму онаа што се однесува како да може сè да се остави на среќа.