Премиерот Христијан Мицкоски на 35. годишна конференција на Унијата на млади сили на ВМРО-ДПМНЕ најави три мерки насочени кон домувањето и животните трошоци на младите. Најавите опфаќаат станови по пониски цени за млади брачни двојки до 35 години, ослободување од комуналии при изградба на семејна куќа и студентска картичка со попусти.
Клучната разлика што треба да се има предвид е дека станува збор за најавени мерки. За првите две Мицкоски најави законски решенија, додека студентскиот модел сè уште се разработува и за дел од него веќе се води јавна дебата со студентските претставници.
Најмалку 10% од новата станбена понуда за млади брачни двојки
Најобемната од трите најави се однесува на купувањето стан. Според Мицкоски, градежните компании што ќе градат нови станбени објекти ќе треба да издвојат најмалку 10 проценти од станбената понуда за брачни парови до 35 години, а цената за тие станови да биде најмалку 20 проценти пониска од пазарната. Мицкоски рече дека решението наскоро треба да биде преточено во закон и доставено до пратениците. Доколку биде донесено во најавената форма, станува збор за интервенција што директно би влијаела врз условите под кои се издаваат дозволи за нова станбена градба. Во објавените информации засега нема детално објаснување како ќе се утврдува „пазарната цена“, кој ќе ја контролира продажбата на тие станови, како ќе се избираат купувачите и дали ќе има дополнителни критериуми покрај возраста и брачниот статус.
Токму тие детали ќе бидат пресудни за практичниот ефект на мерката. Разликата меѓу најавен попуст од 20 проценти и реално подостапен стан ќе зависи од почетната цена по квадратен метар, локацијата и начинот на кој ќе биде поставен законскиот механизам.
Најава за нула комуналии при изградба на сопствен дом
Втората мерка е наменета за млади брачни двојки до 35 години кои наместо стан ќе изберат да изградат семејна куќа. Според најавата, тие треба да бидат ослободени од плаќање комуналии за изградбата, а и ова прашање треба да биде регулирано со закон. Мерката се надоврзува на веќе отворената тема за олеснување на трошоците за домување на младите. Во Скопје неодамна беше најавен посебен модел според кој млади брачни парови и самохрани родители до 40 години би биле ослободени од 60 проценти од делот на комуналиите што му припаѓа на Градот, со можност поволноста да достигне 100 проценти доколку се приклучат и општините.
Новата најава на Мицкоски оди пошироко и е претставена како законско решение за младите брачни парови до 35 години. Сепак, конечниот опфат, условите и односот меѓу државата и општините ќе може да се оценат дури кога ќе биде објавен текстот на предлог-законот.
Студентска картичка со попусти и старото прашање за студентскиот оброк
Третата мерка е насочена кон студентите. Мицкоски најави студентска картичка интегрирана во апликацијата „М-услуги“, преку која студентите би добивале најмалку 20 проценти пониски цени за оброк и други услуги. Според објавените информации, моделот се разработува со Генералниот секретаријат, Министерството за образование и наука, Министерството за финансии и Министерството за дигитална трансформација. Намерата е попустите да не завршуваат со трошењето на месечниот износ за субвенциониран оброк, туку студентот да може да ги користи до крајот на месецот и за други опфатени услуги.
Оваа најава треба да се чита и во контекст на веќе отворената расправа за субвенционираниот студентски оброк. Panoptikum претходно пишуваше за предлогот студентскиот оброк да добие вредност од 4.500 денари месечно преку нов дигитален модел, како и за барањето на студентите дневниот износ да се зголеми на 200 денари.
Важно е и тоа што студентските претставници изминативе денови посочија дека конечен договор за новиот модел сè уште нема и дека студентите треба да се изјаснат. Затоа најавената картичка и можните попусти не треба да се поистоветуваат со веќе усвоено решение за висината и начинот на користење на субвенционираниот студентски оброк.
Што сè уште не се знае?
Трите најави допираат до две од најголемите ставки во буџетот на млад човек – домувањето и секојдневните трошоци. Но нивното вистинско значење ќе зависи од законските текстови и конкретните правила: кој ќе има право на поевтин стан, како ќе се пресметува попустот, дали ќе има ограничувања за препродажба, како ќе се надоместуваат комуналиите на општините и кои трговци и услуги ќе влезат во студентскиот систем.
Дотогаш најпрецизно е да се зборува за политичка и владина најава, а не за веќе стекнато право. За младите, разликата е суштинска: попуст од 20 проценти или нула комуналии стануваат реална помош дури кога ќе се знае кој ги добива, под кои услови и од кога може да ги користи.










