Субвенционираниот студентски оброк би можел да се зголеми на 4.500 денари месечно и да се користи преку нова дигитална услуга, но договорот сè уште не е конечен. Владата го претстави моделот пред студентските претставници, од кои се очекува официјален одговор пред да почне неговата реализација.
Предлогот доаѓа по повеќенеделна дебата за висината на субвенционираниот оброк. Студентските организации претходно бараа дневниот износ да се зголеми од 140 на 200 денари, додека Министерството за образование и наука посочуваше и на можност за промена на моделот на субвенционирање. Panoptikum за ова прашање пишуваше и во текстовите за барањето за студентски оброк од 200 денари и за амандманот и можниот ваучерски модел.
Од дневна субвенција кон месечен модел од 4.500 денари
Според предлогот што премиерот Христијан Мицкоски го презентирал на средба со претставници на студентските парламенти, сегашниот систем би бил заменет со модел во кој студентскиот оброк би имал вредност од 4.500 денари месечно. Средствата би се користеле преку посебна услуга „М-студентски оброк“ во државната апликација „М-услуги“.
Ова е важна разлика во однос на актуелниот систем. Според последниот објавен јавен повик на Министерството за образование и наука, субвенцијата се пресметува во дневен износ од 140 денари и може да се користи од понеделник до сабота за купување храна. Затоа најавените 4.500 денари треба да се разберат како дел од предложен нов модел, а не како веќе донесена и активна мерка. Јавниот повик на МОН за академската 2025/2026 година го опишува досегашниот начин на користење на субвенцијата.
Храна во маркети и ресторани, но со ограничена намена
Според најавите, преку новата услуга студентите би можеле да купуваат храна и безалкохолни пијалаци во ресторани, маркети, млечни ресторани и други вклучени објекти. Средствата не би можеле да се користат за производи како алкохол и цигари бидејќи идејата на системот е субвенцијата да остане строго врзана за исхраната.
Мицкоски најави и употреба на дигитални механизми за контрола на наменското трошење, а за функционирањето на новиот систем ќе биде потребно софтверско решение и соодветна постапка за негова реализација. Токму затоа и ако студентите го прифатат моделот преминот кон новиот начин на користење нема да биде само промена на износот, туку и промена на инфраструктурата преку која се користи правото.
Дополнителни попусти и по трошењето на субвенцијата
Еден од поинтересните делови на владиниот предлог се најавените попусти за студентите. Владата планира да разговара со маркетите, рестораните и другите трговци што би се приклучиле на системот за студентите да добиваат повластени цени на храна.
Според досега објавените информации, можноста за попуст би продолжила да важи и откако студентот ќе ја потроши месечната субвенција. Во една од презентациите на предлогот се споменуваат попусти од 20% до 25%, но овој дел, како и целиот модел, сè уште е предмет на договарање и не треба да се третира како конечно утврдена поволност.
Јаневска очекува договор, студентите сè уште треба да одговорат
Министерката за образование и наука Весна Јаневска на 30. октомври изјави дека според нејзината оценка начелно е постигната согласност и дека очекува студентските претставници да го прифатат предложеното решение. Сепак, официјалниот одговор од студентите во моментот на последните јавни изјави сè уште се очекуваше.
И премиерот Мицкоски изјави дека по двочасовната средба Владата очекува повратна информација од студентските претставници. Според неговото тврдење, на состанокот тие позитивно го оцениле предложениот модел, но требало дополнително да го разгледаат со своите колеги.
Од барање за 200 денари до нов систем за студентска исхрана
Разговорот за студентскиот оброк почна од многу поедноставно прашање – дали дневната субвенција од 140 денари е доволна во услови на повисоки цени на храната. Студентските организации бараа 200 денари дневно, додека во јавната дебата се споменуваше и усогласување на износот со инфлацијата.
Новиот предлог ја менува рамката. Наместо спорот да остане само околу висината на дневната субвенција, сега се отвора прашањето за месечен износ, дигитална контрола на трошењето, мрежа на продавници и угостителски објекти и дополнителни студентски попусти.
За студентите конечната вредност на моделот ќе зависи од деталите: колку широко ќе може да се користи услугата, кои производи ќе бидат опфатени, колку трговци ќе се приклучат, дали најавените попусти навистина ќе бидат достапни и кога системот би почнал да функционира. Додека студентските претставници не го достават својот став и не бидат завршени потребните постапки, 4.500 денари остануваат предлог – значаен за студентскиот стандард, но сè уште не и конечна одлука.
