Скопје од 27 октомври до 1 ноември 2026 година е домаќин на Генералната асемблеја на Еуродрам – Европската мрежа за драма во превод, која годинава одбележува 25 години од своето основање. Во програмата се вклучени 60 гости од 28 земји – драмски автори, преведувачи, режисери, драматурзи, издавачи, истражувачи и други професионалци, а главен домаќин и партнер на мрежата е Театар Комедија – Скопје.
Шестдневната програма носи работни средби, сценски читања, преведувачка работилница, разговори за положбата на драмата во време на кризи, промоции на книги, средби со издавачи и шест театарски претстави. Настаните се распоредени во Театар Комедија, Европска куќа – Скопје, „Лабораториум“ и книжарницата „Литература.мк“ во „Дајмонд мол“, а целосната официјална програма на Еуродрам е објавена и онлајн.
Четврт век во кој драмата патува преку јазиците
Еуродрам е основана во Париз во 2001 година и денес поврзува околу 300 театарски професионалци организирани во повеќе од триесет јазични комитети. Мрежата работи со едноставна, но продуктивна идеја: драмскиот текст да не завршува на границата на јазикот на кој е напишан. Нејзината работа опфаќа Европа, Централна Азија и Медитеранот, со посебен интерес за современата драма што преку превод може да стигне до нови издавачи, театри и публики.
Според официјалното претставување на мрежата, во парните години јазичните комитети избираат оригинални драми на сопствениот јазик и ги препорачуваат за преведување, додека во непарните години избираат веќе преведени дела со можност тие да бидат објавени или поставени на сцена. Така преводот станува првата нова сцена на еден драмски текст – просторот во кој делото почнува да живее надвор од сопствената културна средина.
Тоа е тема што во Скопје во последниот период се појавува и во поширок културен контекст. Panoptikum неодамна пишуваше за BookStar 2026 и средбата на писатели, преведувачи и читатели од различни европски средини, како и за идејата за јазикот како културен мост. Генералната асемблеја на Еуродрам ја носи истата тема директно во театарот: што се случува со една драма кога ќе добие друг јазик, друга сцена и друга публика.
Македонската драма добива поголем простор за меѓународно читање
За македонската драматургија собирот во Скопје има и многу конкретно значење. На свеченото отворање на 28 октомври во Театар Комедија ќе биде претставен „Каталог на македонски драми во избор на Еуродрам, 2001-2026“ од Иван Додовски. Изданието содржи хронолошки преглед на 32 избори, со 30 различни драми од 18 македонски автори, биографии на 15 автори и подетални претставувања на 26 дела.
Ќе биде претставена и „Библиографија на драмски текстови од македонски автори преведени на странски јазици“, подготвена од Шенај Мандак. Ваквите изданија имаат практична вредност: на странски режисер, преведувач или издавач му даваат јасна почетна точка од која може да ја открива македонската драмска литература.
Овој контекст е особено значаен ако се погледне долгата историја на односот меѓу македонскиот јазик и театарската сцена – тема што ја отвора и текстот на Panoptikum за Васил Иљоски и мигот кога македонскиот говор се искачи на сцената. Денес прашањето е пошироко: не само како македонскиот јазик звучи на домашната сцена, туку како современата македонска драма може да стане читлива, преводлива и изведлива во други култури.
Во изборот на Еуродрам за 2026 година се наоѓаат три македонски драми: „Џинови и џуџиња“ од Владимир Јанковски, „Кој сум јас?“ од Митко Чешларов и „104“ од Драгана Лукан Николоски. Трите дела се наведени и во официјалниот избор на мрежата за 2026 година, а на авторите во рамките на собирот ќе им бидат врачени сертификати.
Од занаетот на преведувањето до драмата во време на криза
Првиот ден, 27 октомври, програмата започнува во Театар Комедија со промоцијата на книгата „Зад мене белина“ од австрискиот театарски и оперски режисер Мартин Кушеј, во македонски превод на Дарко Јан Спасов и Горан Додевски. Вечерта е предвидена изведбата на „Парови“ од Ана Ристоска Трпеноска, во режија на Ивана Ангеловска.
На 28 октомври во Европска куќа ќе се одржи работилницата „Занаетот на драмскиот превод“, со менторите Александер Зицман, Катерина Шекутковска и Фроса Пејоска-Бушро. Истиот ден во 20 часот во Театар Комедија е свеченото отворање на Генералната асемблеја, а потоа следува „Ивона, принцезата од Бургунд“ од Витолд Гомбрович.
Една од централните јавни дебати е панелот „Драми преку границите: криза, отпорност и зајакнување“, на 29 октомври од 13 до 14:30 часот во Европска куќа. Според актуелната официјална програма, покрај модераторката Елизабет Шустер, ќе учествуваат Јулија Скибицка, Татија Мтварелидзе, Омар Фертат, Анамарија Бјанко, Владимир Јанковски и Билјана Прентоска.
Истиот ден во Театар Комедија следува сценско читање на „Џинови и џуџиња“ од Владимир Јанковски и „Anorexia Feelgood-Songs“ од Фајер Кох. Првата драма ќе биде читана на македонски со англиски натписи во превод на Иван Додовски, а драмата на Кох е преведена на македонски од Ана Ристоска Трпеноска. Токму во ваквите ситуации најјасно се гледа механизмот на Еуродрам: текстот, преводот, актерот и публиката се среќаваат пред воопшто да се појави можноста за целосна продукција.
На 30 октомври во „Лабораториум“ ќе биде претставено француското издание на „Јас, на некое друго место“ од Ана Ристоска Трпеноска, придружено со изложба на македонски драми објавени на француски. Подоцна во Театар Комедија следува сценско читање на современи романски драмски текстови и дигитално претставување на изборите на Еуродрам за 2026 година.
Зошто да се објавуваат драми?
Прашањето од насловот на панелот закажан за 31 октомври во „Литература.мк“ е едно од потивките, но важни прашања на современиот театар. Драмскиот текст често се доживува како материјал што својот вистински живот го добива дури на сцената, па неговото издавање останува во сенка на прозата и поезијата.
За тоа ќе разговараат издавачи од Атина, Загреб, Скопје и Париз – Несторас Пулакос, Златко Видачковиќ, Бранка Бугариска и Доминик Долмие. Паралелно е најавен дигитален саем на драмски наслови објавени на различни јазици, а подоцна „One on One Box“ ќе овозможи непосредно слушање извадоци од драми на повеќе јазици.
Шест претстави како слика на скопската театарска сцена
Меѓународните гости ќе проследат и шест претстави од скопските театри, сите со обезбедени англиски натписи:
- 27 октомври, 20:00 – „Парови“ од Ана Ристоска Трпеноска, во режија на Ивана Ангеловска, продукција на Драмски театар – Скопје;
- 28 октомври, 20:30 – „Ивона, принцезата од Бургунд“ од Витолд Гомбрович, во режија на Билјана Радиноска и Александар Ивановски, продукција на Театар Комедија;
- 29 октомври, 17:00 – „Слепци“ од Морис Метерлинк, во режија на Ќендрим Ријани, продукција на Турски театар – Скопје;
- 29 октомври, 20:00 – „Ало, ало!“ од Дејвид Крофт и Џереми Лојд, во режија на Синиша Евтимов, продукција на Театар Комедија;
- 30 октомври, 20:00 – „Избраниот“ од Ева Камчевска, во режија на Јане Спасиќ, продукција на Театар Комедија;
- 31 октомври, 20:00 – „Пар распар“ од Нил Сајмон, во режија на Нина Николиќ, продукција на Театар Комедија.
Театар Комедија, како главен домаќин, во својата програма за 2026 година го има вклучено и проектот „Еуродрам 2026“. Седмицата и Генералната асемблеја се реализираат со поддршка на Министерството за култура и туризам, Гете-институт – Скопје, ДААД, Канцеларијата на „Креативна Европа МК“ и Европска куќа – Скопје, како и со други партнери и спонзори.
За шест дена Скопје нема да биде само место каде што ќе се разговара за драмски текстови, туку точка низ која тие ќе минуваат од еден јазик кон друг, од книга кон сцена и од локална средина кон нова публика. За македонските автори највредниот резултат од таквата средба ќе се мери подоцна – во новите преводи, изданија, контакти и сцени на кои нивните дела ќе успеат да стигнат.
Драмски текстови и театарска сцена како симбол на Еуродрам 2026 во Скопје
