Трите апартмани во „Панорама резиденс“ не се само недвижности со висока почетна цена, тераси и поглед кон Скопје. Тие се материјален остаток од една политичка епоха во која приватниот имот, партиската моќ и државните институции се преплетоа во предмет што со години ја испитува границата меѓу казната, конфискацијата и вистинската јавна правда.

Според објавените информации, становите на поранешниот премиер Никола Груевски, одземени во случајот „Плацеви на Водно“, повторно се нудат на продажба. Разгледувањето на недвижностите е најавено за 16. јули, а јавното наддавање за 29. јули. Станува збор за три луксузни апартмани во комплексот „Панорама резиденс“, со вкупна почетна вредност од најмалку 2,46 милиони евра.

Кога квадратот станува политичка биографија

Два од апартманите имаат станбена површина од околу 200 квадратни метри и тераси од речиси 50 квадратни метри. Нивната почетна цена е по 850.000 евра, односно околу 4.250 евра за квадратен метар. Третиот апартман е помал, со околу 150 квадратни метри станбена површина и балкон од 95 квадратни метри, а почетната цена изнесува 760.000 евра.

Во нормална пазарна вест ова би била приказна за елитен имот, скапа локација и потенцијални купувачи. Меѓутоа, во македонскиот контекст тоа е приказна за тоа како луксузот станува документ. Џакузи на тераса, панорамски поглед, големи простории и скапа опрема не се само детали за недвижнина; тие се визуелен јазик на политичката моќ што долго се претставуваше како народна, скромна и државотворна.

А токму тука е најважната точка: јавноста не гледа само станови. Гледа материјален одговор на прашањето од каде почнува распаѓањето на довербата во институциите – од моментот кога функцијата престанува да биде должност и станува можност за приватно акумулирање моќ.

Од „Плацеви на Водно“ до продажба на имот

Случајот „Плацеви на Водно“ не заврши само со политичка полемика. Врховниот суд во декември 2023. година го одби како неосновано барањето на Груевски за вонредно преиспитување на правосилната пресуда. Апелација претходно ја зголеми казната на 9 години затвор, а предметот се однесуваше на нелегално купување плацеви на Водно и злоупотреба на партиски донации.

Според обвинението, Груевски во периодот од јуни 2006. до октомври 2012. година прибавил 1,3 милиони евра, пари поврзани со партиски донации, кои потоа биле пуштани во оптек за купување имот. Во судскиот процес беа спомнувани и офшор-фирми, земјиште, станови и шеми преку кои, според обвинителството и судските наоди, се прикривало потеклото на парите.

Поранешниот премиер од 2018. година е во Унгарија, каде што доби азил, а македонските власти имаат распишано меѓународна потерница. Затоа продажбата на имотот има двојна симболика: личноста е надвор од дофатот на домашниот затворски систем, но дел од имотната трага на случајот се враќа во државна постапка.

Во тој контекст вреди да се прочита и претходната анализа на Паноптикум за унгарското државјанство и можната екстрадиција на Груевски, бидејќи таму станува јасно дека правната приказна одамна ја надмина домашната судница.

Државата ќе инкасира, но прашањето е што ќе научи

Ако аукцијата успее, државата ќе добие милионски прилив. Тоа е важно, но не е доволно. Конфискацијата има смисла само ако јавноста види дека криминално стекнатиот имот не останува награда, туку последица. Во спротивно продажбата лесно се претвора во уште една медиумска епизода: денес фотографии од луксуз, утре нов скандал, задутре заборав.

Токму затоа овој случај не треба да се чита само како оглас за продажба. Тој е тест дали Македонија умее да ја затвори приказната со институционална сериозност: јасна постапка, транспарентна аукција, отчет за парите, јавен увид и политичка лекција што нема да заврши во цинизам.

Паноптикум веќе пишуваше дека корупцијата во Македонија се нормализира кога јавната функција почнува да се доживува како приватен ресурс. Овие станови се речиси школски пример за таа логика: не затоа што секој скап имот е сомнителен, туку затоа што овој конкретен имот е дел од правосилно судски утврдена приказна.

Луксузот не е проблем. Неказнивоста е проблем

Опасно е јавната дебата да се сведе на евтина завист кон богатите. Луксузот сам по себе не е кривично дело. Проблемот почнува кога луксузот се гради врз злоупотребена доверба, прикриени пари, партиски канали и институции што предоцна реагираат.

Затоа најважната реченица во оваа приказна не е колку чини квадратот. Најважно е дали системот ќе покаже дека власта не е привилегија без сметка. Ако тоа не се случи, секој следен случај ќе биде само нова варијација на истата македонска слабост: државата долго гледа, доцна реагира и потоа очекува јавноста да поверува дека правдата конечно стигнала.

Во сродната анализа „Мафијата и политиката – кога криминалот престанува да се крие и почнува да владее“, Паноптикум ја поставува токму таа линија: кога законот не важи еднакво, јавноста не губи само доверба во политичарите, туку и во самата можност за праведна држава.

Затоа аукцијата на становите на Груевски е повеќе од продажба. Таа е јавна сцена на која се гледа што останува по политичката моќ кога ќе паднат говорите, митинзите и партиските пораки. Остануваат квадратите, документите, пресудите и едно непријатно прашање: колку вакви тераси треба да се појават пред државата конечно да научи да гледа навреме?