Црна Гора привремено затвори уште три поглавја во преговорите за членство во Европската Унија, со што бројот на затворени поглавја се искачи на 21 од вкупно 33. Станува збор за поглавјата 17 – економска и монетарна политика, 18 – статистика и 19 – социјална политика и вработување. Советот на Европската Унија потврди дека станува збор за привремено затворање, што значи дека напредокот и понатаму ќе се следи до конечното завршување на пристапните преговори.
За Подгорица ова е уште еден конкретен чекор во година во која пристапниот процес значително се забрза. Црна Гора ги има отворено сите 33 преговарачки поглавја, а со денешната одлука повеќе од половината се веќе привремено затворени. Само во јули беа затворени поглавјата за конкуренција и царинската унија, додека во јуни беа затворени поглавјата за слободно движење на работниците и за заштита на потрошувачите и здравјето.
Од технички преговори кон завршница
Затворањето на поглавјата 17, 18 и 19 не е само административно броење на завршени обврски. Трите области навлегуваат во теми што директно ја одредуваат способноста на една држава да функционира во заедничкиот европски систем – од монетарната и економската политика, преку веродостојноста на статистичките податоци, до пазарот на трудот, работничките права и социјалната политика.
Ирскиот државен министер за европски прашања и одбрана Томас Берн, во име на ирското претседателство со Советот на ЕУ, оцени дека Црна Гора продолжува да напредува кон затворање на преостанатите поглавја и повтори дека проширувањето е еден од приоритетите на Унијата. Премиерот Милојко Спајиќ, пак, ја задржува амбицијата земјата да ја заокружи преговарачката фаза и да се движи кон членство во 2028. година.
Тоа е амбициозна временска рамка, а не автоматски датум за прием. Самата Европска комисија го опишува пристапувањето како процес во кој брзината зависи од реформите и усогласувањето со европското право, додека затворањето на поединечните поглавја станува конечно дури кога ќе биде постигнат целокупен договор и ќе се заврши пристапната постапка.
Албанија е следна – но конференцијата е на 13. октомври
Дел од регионалните медиуми вечерва објавија дека и Албанија веќе затворила уште едно поглавје. Официјалните информации на Советот на ЕУ, сепак, ја поставуваат десеттата Пристапна конференција со Албанија на 13 октомври 2026. година во Луксембург. На неа е предвидено привремено затворање на поглавјето 20 – претпријатија и индустриска политика.
Одлуката претходно доби зелено светло на ниво на претставниците на земјите членки. Доколку постапката биде формализирана според најавеното, Албанија ќе има четири привремено затворени поглавја. Во јули Тирана ги затвори првите три – наука и истражување, образование и култура и надворешни односи.
Разликата меѓу политичка согласност и формално затворање на едно поглавје е мала во јавниот говор, но важна во пристапната процедура. Затоа, на 12 октомври најпрецизно е да се каже дека Црна Гора ги затвори трите поглавја, додека Албанија е пред формалното затворање на четвртото.
Проширувањето повторно станува мерливо
Овие потези се дел од пошироко забрзување на политиката на проширување. Европската комисија во октомври веќе ги отвори и прашањата за тоа како самата ЕУ треба да се подготви за идни приеми – од институционалното функционирање до буџетот и преодните механизми. За Црна Гора во јуни беше претставен и посебен финансиски пакет за подготовка на преминот од кандидат кон членка, уште еден сигнал дека пристапниот процес влегува во пооперативна фаза.
За Западен Балкан тоа има пошироко значење. Долги години европската перспектива на регионот се повторуваше многу почесто отколку што се произведуваа видливи преговарачки резултати. Напредокот на Црна Гора, а во различна фаза и на Албанија, покажува дека процесот сепак може да се придвижи кога реформите и политичката волја на кандидатите ќе се совпаднат со подготвеноста на земјите членки да донесуваат одлуки.
Токму прашањето за кредибилитетот на проширувањето е тема што Panoptikum веќе ја отвори низ односот на ЕУ кон Западен Балкан, како и во анализата зошто регионот не смее да остане во вечна чекалница додека Европа ги менува своите геополитички приоритети. Денешниот резултат на Црна Гора е токму она по што се мери уверливоста на тој процес – не по декларациите, туку по поглавјата што навистина се затвораат.
