Факултетите на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје што вчера останаа без електрична енергија повторно имаат струја, а Министерството за образование и наука најави дека долговите ќе бидат подмирени со средства од ребалансот на Буџетот. Министерката за образование и наука Весна Јаневска изјави дека не очекува повторно исклучување.
Со тоа непосредната опасност од нов прекин засега е отстранета, но случајот отвори поголемо прашање од самата неплатена сметка: како дел од најголемиот државен универзитет дошол во ситуација основен трошок за работа да се решава по исклучување на струјата и со интервентно обезбедување средства.
Четири факултети и Ректоратот останаа без електрична енергија
Според објавените информации, без електрична енергија останале четири единици на УКИМ – Машинскиот факултет, Факултетот за електротехника и информациски технологии (ФЕИТ), Природно-математичкиот факултет и Факултетот за земјоделски науки и храна, како и зградата на Ректоратот. Причината биле неплатени обврски кон снабдувачот со електрична енергија.
Одделен случај на Факултетот за ветеринарна медицина
Одделно од случајот со четирите факултети и Ректоратот, деканот на Факултетот за ветеринарна медицина, Деан Јанкулоски, изјави дека факултетот претходно останал без електрична енергија и дека сам обезбедил средства за обврска што, според неговото објаснување, требало да ја покрие Министерството. Овој случај не е дел од истата листа на факултети што беа опфатени со актуелното исклучување, туку дополнително укажува на поширокиот проблем со начинот на покривање на тековните трошоци на универзитетските единици.
Факултетите на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје што останаа без електрична енергија повторно имаат струја, а Министерството за образование и наука најави дека долговите ќе бидат подмирени со средства од ребалансот на Буџетот. Министерката Весна Јаневска изјави дека не очекува ново исклучување.
Непосредната криза е надмината, но случајот го отвори суштинското прашање за начинот на финансирање на најголемиот државен универзитет – како основен трошок за работа стигнал до фаза да се решава дури по прекин на снабдувањето и интервентно обезбедување средства.
Ребалансот ја решава обврската, но не го објаснува недостигот
Најважното прашање по враќањето на струјата е како воопшто дошло до ситуација долговите да достигнат ниво поради кое бил прекинат доводот на електрична енергија. Ако обврските се покриваат од централниот Буџет, тогаш случајот укажува или на недоволно планирање, или на ненавремено префрлање средства, или на друг проблем во начинот на финансирање што допрва треба јасно да се објасни.
Политички реакции на случајот имаше од повеќе страни. Либерално-демократската младина побара објаснување како е дозволено да се натрупа долгот, додека од Левица случајот беше искористен за критика на Владата. Тие оценки се дел од политичката расправа, но зад нив останува практично институционално прашање – дали сегашниот систем обезбедува доволно предвидливи средства за нормално функционирање на државните факултети.
Ова прашање не е ново за високото образование во Македонија. Panoptikum претходно пишуваше за состојбата на универзитетите и за тоа што значи падот на нивната меѓународна видливост во текстот „Кога ниеден македонски универзитет не е меѓу првите 2.000, проблемот не е листата, туку државата“.
Во ист ден се најавуваат дигитализација и модернизација
Проблемот со струјата се појави во момент кога Министерството за образование и наука ја промовира реформата на образовниот систем со акцент на критичкото размислување, дигиталните и зелените вештини, практичната работа и посилното поврзување на наставата со компаниите.
На регионалниот самит „Фјучерекс 2026“ во Скопје, Јаневска најави осовременување на наставата од основното до високото образование. Повеќе од 10.800 ученици во прва година од средното стручно образование веќе следат осовременети програми, а 569 наставници биле обучени за нивната примена.
Таквата насока подразбира повеќе технологија, подобра опрема, дигитална инфраструктура и посложена практична настава. Затоа модернизацијата на образованието не може да се одвои од стабилното финансирање на институциите што треба да ја спроведат.
Во текстот за почетокот на академската 2026/2027 година веќе беше отворено прашањето каква академска средина им се нуди на студентите и колку системот може да ги претвори повиците за љубопитност и критичко размислување во реални услови за студирање. Случајот со струјата сега го спушта тоа прашање на најосновно инфраструктурно ниво.
Следното прашање е како ќе се спречи повторување
Ребалансот може да го подмири конкретниот долг и да спречи ново исклучување. Тоа е непосредното решение. Не е и одговор на прашањето зошто проблемот стигнал до исклучување на факултетите.
За да се затвори случајот институционално, потребно е да се знае дали станувало збор за недоволно предвидени средства, доцнење во нивното префрлање или друг дефект во системот на финансирање. Без таков одговор, ребалансот ја покрива обврската, но не и ризикот истата состојба повторно да се појави.
Токму затоа случајот со УКИМ е повеќе од епизода со неплатена сметка. Ако државата очекува универзитетите да бидат подигитални, попрактични и поконкурентни, првиот услов е нивното основно функционирање да не зависи од интервентно решавање долгови откако проблемот веќе станал јавна криза.









