Русија и Соединетите Американски Држави разговараат за нови економски и инвестициски проекти, меѓу кои и за заеднички дата-центри што би можеле да користат електрична енергија од руски нуклеарни централи. Информацијата ја соопшти Кирил Дмитриев, специјален претставник на рускиот претседател Владимир Путин за инвестиции и економска соработка, на форумот „Руска недела на енергија“ во Москва на 16 октомври. Засега нема објавен договор, конкретна локација, инвестициска вредност или рок за реализација.
Најавата е интересна не само поради односите меѓу Москва и Вашингтон. Таа покажува колку дата-центрите, вештачката интелигенција и снабдувањето со електрична енергија стануваат дел од големата геополитика. Она што до неодамна беше претежно технолошка инфраструктура, денес се поврзува со нуклеарна енергија, суровини, Арктикот и меѓудржавни договори.
Дмитриев: На маса се енергетика, Арктикот и дата-центри
Според Дмитриев, Москва и Вашингтон разгледуваат поширок пакет можни проекти – од енергетски инвестиции во Арктикот и течен природен гас до центри за обработка на податоци. Тој конкретно наведе дека се разговара и за користење на капацитетите на руските атомски електрани за напојување на таква инфраструктура. Рускиот претставник тврди и дека веќе постои листа на проекти на кои се работи со учество на руски компании.
Дмитриев ги поврза овие разговори со неодамнешниот договор за руски дизел, оценувајќи дека тој може да отвори простор за други економски иницијативи. Во исто време призна дека санкциите и политичките ограничувања сериозно ја усложнуваат реализацијата на потенцијалните договори. Според Reuters, Рускиот фонд за директни инвестиции е вклучен и во решавањето на платежните прашања поврзани со договорот за дизел.
Тој спомена и можност за поширока руска понуда на американскиот пазар – ураниум, ѓубрива, алуминиум и ретки земни метали. Тоа ја поставува целата иницијатива во значително поширока рамка од еден технолошки проект: станува збор за обид економските интереси повторно да се внесат во односите меѓу двете држави, и покрај нерешените политички и безбедносни конфликти.
Зошто токму нуклеарна енергија и дата-центри?
Предлогот не се појавува случајно. Новата генерација дата-центри, особено оние наменети за системи со вештачка интелигенција, бара огромни и стабилни количества електрична енергија. Токму затоа технолошките компании сè почесто гледаат кон нуклеарната енергија како извор што може континуирано да обезбедува голема базна моќност.
Во САД веќе се работи на повторно активирање на затворени нуклеарни електрани, делумно поради наглиот раст на потрошувачката предизвикана од дата-центрите. Microsoft и Google, меѓу другите, имаат склучено договори поврзани со нуклеарни капацитети за обезбедување струја за својата дигитална инфраструктура, додека американската електроенергетска мрежа се соочува со сè поголем товар од новите дата-центри.
Panoptikum неодамна пишуваше дека дата-центрите стануваат нова тешка индустрија – инфраструктура што не бара само сервери и оптички кабли, туку електрани, далноводи, вода и долгорочни енергетски договори. Истата логика стои и зад сегашната руско-американска идеја: дигиталната моќ сè повеќе зависи од тоа кој располага со евтина, стабилна и непрекината енергија.
Во таа смисла, енергетските потреби на вештачката интелигенција веќе не се споредно техничко прашање. Тие влијаат врз изборот на локации за нови инвестиции, врз националните електроенергетски стратегии и, како што покажува оваа најава, дури и врз можните области на соработка меѓу геополитички ривали.
Од економска соработка до геополитички тест
Сепак, меѓу политичка изјава и функционален заеднички дата-центар постои големо растојание. Не е објавено кој би инвестирал, кој би управувал со инфраструктурата, каде би се чувале податоците, како би се решавале безбедносните прашања или на кој начин проектите би се вклопиле во американскиот режим на санкции кон Русија. Токму санкциите остануваат една од главните пречки. Дмитриев самиот призна дека проектите напредуваат тешко, додека поширокиот политички однос меѓу САД и Русија и понатаму е оптоварен со војната во Украина и со нерешените прашања околу евентуален мировен договор. Американско-руските разговори околу Украина веќе покажаа дека економските иницијативи и политичките преговори тешко можат целосно да се раздвојат.
Затоа, изјавата на Дмитриев засега треба да се чита како најава за разговори, а не како готов проект. Нејзината тежина е во тоа што открива каде Москва гледа простор за повторно поврзување со американската економија: таму каде што се пресекуваат енергијата, суровините и инфраструктурата за новата дигитална економија.
Ако таквата соработка навистина премине од разговори во договори, дата-центрите би добиле уште една улога – покрај технолошка и индустриска, би станале и инструмент на економска дипломатија. А фактот дека во истата равенка влегуваат нуклеарни централи покажува колку брзо инфраструктурата на вештачката интелигенција се претвора во прашање на државна моќ.
