Езеро што не трпи локални егоизми

Охридското Езеро повторно ги собра околу себе градовите што живеат од него, покрај него и со него. Денеска, на Денот на Охридското Езеро, Струга беше домаќин на централното одбележување со порака што звучи едноставно, но бара многу повеќе од свечени говори: езерото е заедничка приказна и заедничка одговорност.

Охрид, Струга и Поградец не се само три точки на една туристичка карта. Тие се три различни градски искуства на ист воден организам. Затоа секој разговор за туризам, плажи, пловидба, велосипедски патеки, спорт, чистење на крајбрежјето или заштита на биодиверзитетот мора да почне од едно непријатно, но нужно сознание: езерото не може да се уредува парцијално. Она што се занемарува на еден брег порано или подоцна се враќа како проблем на сите.

Годинашното одбележување во Струга го стави фокусот врз регионалната соработка меѓу Струга, Охрид и Поградец, со проекти што треба да ги поврзат градовите преку туризам, нови бродски линии и велосипедска инфраструктура. Тоа е добар почеток, но вистинската вредност ќе се види дури кога соработката ќе излезе од свечената рамка и ќе стане секојдневна практика.

Од плажите до бродските линии – редот како прв услов за развој

Градоначалникот на Струга, Менди Ќура, посочи дека долж струшкиот брег има уште многу работа, особено во делот на плажите, нивната контрола и нивното ставање во функција на граѓаните. Тоа прашање не е само административно. Плажата не е приватен декор за сезонска заработка, туку јавен простор на езерото. Кога брегот се претвора во хаос од импровизации, диви навики и краткорочни интереси, се губи и чувството дека езерото им припаѓа на граѓаните.

Од Поградец, градоначалникот Илир Џаколи ја истакна идејата за редовни бродски линии меѓу трите градови. Таквото поврзување, ако се реализира внимателно и еколошки одговорно, може да значи многу повеќе од туристичка атракција. Тоа може да биде нов начин на читање на просторот: Охрид, Струга и Поградец како еден езерски регион, а не како три одделни локални економии што случајно го делат истиот пејзаж.

Од Охрид, пак, беше нагласена важноста на велосипедската патека меѓу Охрид и Струга и иницијативата за бродска линија меѓу Охрид, Струга и Поградец. Заменик-градоначалничката Ана Крстеска правилно ја постави суштината: трите града имаат заеднички проблеми и треба да ги решаваат заедно. Тоа е реченица што треба да стане принцип, не само цитат од настан.

Едно езеро – безброј приказни, но само една иднина

Годинешната прослава во Струга се одржа под мотото „Едно езеро – безброј приказни“. Во програмата учествуваа Општина Струга, „Јуроп хаус Струга“, хотел „Дрим“, Општина Охрид и Општина Поградец, со културни, музички, креативни и меѓугенерациски активности. Централната свеченост се одржа на струшката Машка плажа.

Таквите настани имаат смисла кога не се сведуваат на протокол. Езерото не треба само да се слави. Треба да се разбере. Да се гледа како жив систем, како меморија, како културен простор, како економска можност што може да се уништи токму од невнимателната желба да се искористи.

Охридското Езеро е дел од светското природно и културно наследство на УНЕСКО. УНЕСКО наведува дека регионот првично бил впишан за природните вредности во 1979. година, потоа и за културните вредности во 1980. година, а во 2019. година опфатот бил проширен и на албанската страна од езерото. Тоа не е декоративна титула за туристички брошури, туку меѓународно признание што носи обврски.

Во описот на Охридскиот регион УНЕСКО го истакнува езерото како едно од најстарите на светот и како еден од најуникатните извори на биодиверзитет во Европа. Токму затоа секоја локална одлука за крајбрежјето, урбанизацијата, отпадот, пловидбата и туризмот има поголема тежина од дневната политика.

Младите на вода: најдобрата лекција не се држи во сала

Посебна сила на годинешното одбележување му даде спортско-едукативниот настан „Заедно за иднината на Езерото“, одржан во Охрид. Во него се вклучија млади едриличари, скијачи, еколози и љубители на природата, со цел преку спорт и дружење да се поттикне почит кон езерото. Во рамки на настанот за првпат се организира еднонеделен тренинг камп „Охридски ветрови“, наменет за млади едриличари и скијачи.

Организатори се Здружението за спортско едрење „Акватика јахтинг“ од Охрид, Скијачкиот клуб „Диме Флејта“ од Тетово и Едриличарскиот клуб „Нов ветер“ од Скопје. Вклучувањето на млади скијачи од Тетово, кои летните денови ги минуваат учејќи едрење на Охридското Езеро, има убава симболика: природата не се учи само преку предупредувања, туку преку телото, движењето, рамнотежата, ветерот и личното искуство.

Тоа е можеби најважниот дел од приказната. Еколошката свест не се создава само со кампањи, туку со блискост. Детето што ќе научи да ја чита водата, ветерот и тишината на езерото потешко ќе го доживее брегот како место за фрлање отпад или за груба потрошувачка. Во тој контекст спортот станува воспитување.

Во активностите се приклучија и членовите на нуркачкиот клуб „Амфибија“, кои реализираа еколошка акција за чистење на плажата „Кај Дивоно“. Тој мал, практичен чин вреди колку и големите говори зашто ја враќа темата таму каде што навистина припаѓа: на теренот, во водата, на брегот.

Туризмот мора да научи да живее со езерото

На Паноптикум веќе пишувавме дека туризмот не смее да биде изговор за трошење на езерото. Тоа предупредување станува уште поважно кога локалните власти зборуваат за нови поврзувања, повеќе посетители и подобра туристичка понуда. Развојот е потребен, но не секој развој е добар развој. Ако повеќе туризам значи повеќе отпад, поголем притисок врз крајбрежјето, повеќе пловила без ред и повеќе комерцијална узурпација на јавниот простор, тогаш езерото не добива иднина, туку побрзо стареење.

Охридското Езеро е и научна и културна и човечка реткост. Во текстот „Охридско Езеро – тивка лабораторија на животот“ е нагласено богатството на неговиот ендемски свет, а во „Охридското Езеро – длабочина што памети подолго од човекот“ езерото е поставено како простор во кој природното време е подолго од секоја човечка сезона. Токму затоа е опасно кога за него се размислува само од лето до лето.

Ова езеро не бара сентименталност, туку ред. Не бара празнична фотографија, туку долгорочна дисциплина. Не бара само „да го сакаме“, туку да престанеме да го третираме како нешто што секогаш ќе издржи.

Регионалната соработка ќе вреди колку што ќе биде видлива на брегот

Соработката меѓу Струга, Охрид и Поградец е неопходна, но не смее да остане на ниво на добра намера. Ако бродските линии се воведат без сериозни еколошки стандарди, ако велосипедските патеки останат неповрзани или несигурни, ако плажите не се уредат како јавен простор, ако отпадот и урбанистичкиот притисок продолжат да се третираат како споредни теми, тогаш Денот на Охридското Езеро ќе биде уште еден датум во календарот.

Вистинската приказна за езерото што нè поврзува ќе почне кога трите града ќе покажат дека можат да го чуваат она од што живеат. Езерото не им припаѓа само на институциите, ниту само на туристите, ниту само на локалните заедници. Тоа им припаѓа и на оние што допрва ќе дојдат.

Затоа младите едриличари, скијачи и нуркачи се најсилната слика од ова одбележување. Тие не држат говори за иднината – тие влегуваат во неа. На вода, со ветер, со дисциплина и со надеж дека езерото ќе остане живо, чисто и достојно на својата старост.