Семејното насилство повторно излезе од приватната сенка во јавен аларм. Не како изолиран инцидент, не како „семејна расправија“, не како нешто што треба да се премолчи заради срам, туку како сериозен општествен проблем што најчесто се гледа дури кога штетата веќе станала длабока.

Основното јавно обвинителство Скопје повело постапка против 56-годишен маж за кривично дело „Загрозување на сигурноста“. Станува збор за случај во кој, според објавените информации, осомничениот подолг период психички и физички ги малтретирал сопругата и нивните две деца, на возраст од 18 и 15 години. Најтешкиот дел од оваа вест е дека 15-годишната ќерка под притисок на закани, навреди и страв се обидела да си го одземе животот.

Тоа е границата на која веста престанува да биде само полициско-обвинителска информација. Таа станува прашање за целото општество: колку долго едно дете може да живее во страв пред некој да го чуе? Колку долго насилството може да трае зад затворена врата додека околината го нарекува „приватна работа“?

Случај што не смее да остане само во билтен

Обвинителството побара повеќе мерки на претпазливост: забрана осомничениот да го напушти живеалиштето, обврска да се јавува во суд, привремено одземање на патната исправа, забрана за приближување и воспоставување контакт со оштетените, како и забрана за посетување локации каде што тие се движат.

Ваквите мерки се важни, но тие доаѓаат откако насилството веќе оставило трага. Затоа најголемото прашање не е само дали институциите ќе постапат сега, туку дали системот знае да препознае ризик пред жртвата да биде доведена до раб. Особено кога станува збор за дете, секое одложување, секое релативизирање и секое „ќе се среди дома“ може да стане неповратна грешка.

Паноптикум веќе пишуваше дека семејното насилство не е „семејна работа“, туку јавна одговорност. За жал, овој случај повторно го потврдува тоа. Домот не е безбедно место само затоа што се нарекува дом. Безбедноста мора да се создава, штити и брани.

Пет пријави за едно деноноќие – бројка што не смее да се чита рамнодушно

Министерството за внатрешни работи евидентирало пет случаи на семејно насилство во едно деноноќие, при што четири лица биле лишени од слобода. Пријавите се однесуваат на различни градови и различни семејни релации, но зад секоја од нив стои истата суштина: некој во сопствениот дом не бил безбеден.

Во Штип и Гостивар биле приведени лица по пријави за физички напад врз сопруги. Во Скопје една жена пријавила дека сопругот агресивно се однесувал и се обидел да ја нападне со остар предмет. Во друг случај во бракоразводна постапка биле регистрирани меѓусебни пријави за закани и напад. Дополнително, жена од Скопје пријавила дека таа и нејзиниот поранешен сопруг биле физички нападнати од нејзиниот партнер.

Ваквите вести често се читаат брзо, како дневна црна хроника. Меѓутоа, тие не се само „инциденти“. Тие се симптом на нарушена култура на блискост, на погрешно сфатена моќ, на молк што ја штити агресијата, а не жртвата.

Насилството почнува пред ударот

Во јавноста сè уште постои опасна навика насилството да се препознава дури кога ќе има видлива повреда. Но семејното насилство најчесто почнува многу порано: со закана, понижување, контрола, изолација, навреди, следење, уценување, страв од реакција, страв од збор, страв од заминување.

Кога дете расте во таков простор, последиците не се само моментални. Тие се вградуваат во чувството за светот. Детето учи дали љубовта значи грижа или закана, дали авторитетот значи заштита или терор, дали домот е засолниште или место каде што мора да молчи за да преживее.

Затоа темата директно се допира со прашањето за менталното здравје на децата и адолесцентите. Паноптикум неодамна пишуваше и за потребата од достапна психолошка поддршка за деца и адолесценти затоа што кризата кај младите не смее да се третира како лична слабост, туку како сигнал што бара брз, стручен и човечки одговор.

Каде може да се побара помош

Ако некој е изложен на семејно насилство или ако постои сомнеж дека дете, жена, старо лице или кој било член на семејството е во опасност, молкот не е решение. Според информациите на Министерството за социјална политика, демографија и млади, семејно насилство може да се пријави во центар за социјална работа, во полициска станица или на бројот 192. На страницата „Пријави семејно насилство“ се наведени и специјализирани услуги и СОС-линии за поддршка.

Кризниот центар „Надеж“ обезбедува СОС-поддршка на бројот 15 315, достапна 24/7, а Националната мрежа против насилство врз жени и семејно насилство преку страницата Глас против насилство нуди информации, контакти и насоки за поддршка.

Овие броеви и адреси не се формалност. За некого тие можат да бидат првиот чекор надвор од стравот. А за сосед, роднина, наставник, лекар или пријател – првиот начин да не остане нем сведок.

Домот мора да биде место каде што човекот не се плаши

Секое општество има теми за кои најлесно молчи. Семејното насилство е една од нив затоа што ја руши удобната слика дека опасноста секогаш доаѓа однадвор. Понекогаш најголемиот страв живее во истата соба, зад истата врата, на истата маса.

Затоа овие случаи не треба да поминат како уште една дневна полициска информација. Тие бараат институционална одговорност, брза заштита, психолошка поддршка, но и културна промена. Да престанеме да го мешаме семејството со сопственост. Да престанеме да ја нарекуваме тишината „мир“. Да престанеме да ги прашуваме жртвите зошто не заминале порано, а да почнеме да прашуваме зошто насилникот толку долго можел да остане недопрен.

Достоинството на човекот почнува таму каде што престанува стравот. А дом што произведува страв не е дом – тоа е место што системот, заедницата и совеста мораат да го видат навреме.