Менталното здравје на децата конечно добива институционална адреса што не смее да остане само добра вест за еден ден. Во Институтот за јавно здравје во Скопје е отворено првото психолошко советувалиште за деца и адолесценти од ваков тип во Македонија, со стручна поддршка наменета за деца, тинејџери, родители и наставници.
Ова е важна јавноздравствена промена затоа што детската анксиозност, училишниот притисок, семејните кризи, изолацијата, дигиталната преоптовареност и тивките емоционални падови одамна не се приватни „фази“ што треба да се премолчат. Тие се дел од секојдневието на многу семејства. Разликата е во тоа дали системот ќе ги препознае навреме, или ќе ги остави да созреат во подлабоки проблеми.
Советувалиште што треба да ја намали стигмата
Министерот за здравство Азир Алиу при отворањето на советувалиштето порача дека менталното здравје не смее да биде тема што се стигматизира или остава за подоцна. Според него, потребен е систем што препознава, поддржува и интервенира навреме, особено кога станува збор за деца и адолесценти.
Советувалиштето ќе функционира во рамките на Институтот за јавно здравје, а услугите ќе бидат достапни преку упатување од матичен лекар и преку системот „Мој Термин“. Тоа е особено важно затоа што психолошката поддршка досега за многу семејства беше или тешко достапна, или финансиски товар, или нешто за кое се бараше помош дури кога кризата веќе станала видлива.
За кого е наменета поддршката
Директорката на Институтот за јавно здравје, Марија Андоновска, истакна дека стручни лица ќе работат со деца, тинејџери, родители и наставници, со цел надминување на емоционални, семејни, лични и училишни предизвици. Поддршката нема да се сведува само на „решавање проблем“, туку и на разговор, насоки, развој на комуникациски вештини и поттикнување на емоционалниот развој кај децата и младите.
Овој момент е важен и за родителите и за наставниците. Дете што молчи, дете што се повлекува, дете што одеднаш станува агресивно, расеано или преосетливо, често не бара казна, туку превод. Некој треба да помогне да се разбере што се случува зад однесувањето. Токму затоа ваквото советувалиште може да биде мост меѓу домот, училиштето и здравствениот систем.
На Паноптикум оваа тема природно се надоврзува на поширокиот разговор за психологијата на секојдневието, каде што менталната преоптовареност повеќе не е исклучок, туку нова нормалност. Кај децата таа нормалност е уште почувствителна, затоа што тие немаат секогаш јазик за сопствената вознемиреност.
Зошто е ова повеќе од здравствена услуга
Отворањето на советувалиштето не треба да се чита само како административна новост. Тоа е тест за зрелоста на едно општество. Дали ќе продолжиме да зборуваме за децата само кога има проблем во училиште, насилство, слаб успех или трагична приказна? Или ќе создадеме култура во која помошта се бара порано, без срам, без етикета и без потреба родителот да се чувствува дека „потфрлил“?
Децата денес растат во средина со повеќе информации, повеќе споредби, повеќе екрани и помалку тишина. Во текстот „Децата не се заразени од телефоните – заробени се во економија на внимание“, Паноптикум веќе отвори дел од таа тема: дигиталниот свет не го создава секој проблем, но често го засилува она што детето и онака тешко го носи.
Психолошката поддршка за деца и адолесценти затоа не е луксуз, ниту „модерна грижа“. Таа е дел од основната здравствена писменост на времето во кое живееме. Како што телото бара преглед, одмор и лекување, така и психата бара внимание, јазик и стручен човек што знае да слуша.
Домот, училиштето и системот мора да зборуваат меѓу себе
Добрата страна на оваа иницијатива е што не ги гледа децата изолирано од нивната средина. Во поддршката се вклучени и родителите и наставниците, што е неопходно ако сакаме вистинско разбирање, а не само краткорочна интервенција. Детето живее меѓу домот, училиштето, врсниците, екраните и сопствените стравови. Секоја од тие средини може да биде извор на притисок, но и извор на заздравување.
Затоа раната поддршка е клучна уште од предучилишната возраст. Исто како што детските градинки имаат значење за социјализацијата и емоционалниот развој, така и психолошкото советување може да помогне кога родителот или наставникот забележува дека детето се мачи, а не знае како да го каже тоа.
Ова советувалиште ќе има смисла ако стане жива услуга, а не само институционална ознака. Ако термините се достапни, ако родителите се охрабрат да побараат помош, ако наставниците се вклучат без страв од формалности и ако децата почувствуваат дека разговорот не е казна, туку простор во кој не мора да бидат сами.
Почеток што треба да стане практика
Македонија одамна има потреба од ваков јавен сервис. Психолошката поддршка не смее да зависи само од тоа дали семејството има пари за приватен термин, дали родителот знае каде да се јави, или дали училиштето има доволно капацитет да препознае што се случува. Кога поддршката влегува во јавното здравство, се испраќа порака дека менталното здравје е дел од здравјето, а не негова сенка.
Првиот чекор е направен. Вистинското прашање почнува сега: дали ова ќе биде изолиран проект или почеток на мрежа што ќе се развива, ќе се шири и ќе ги учи семејствата дека навремениот разговор понекогаш е најдобрата превенција.
