Соединетите Американски Држави подготвуваат нов „мировен пакет“ за Украина и се обидуваат повторно да ги доведат Киев и Москва на иста преговарачка маса. По повеќечасовните разговори со рускиот претседател Владимир Путин во Москва, американските претставници Стив Виткоф и Џаред Кушнер на 6 септември пристигнаа во Киев, каде што разговараа со украинскиот претседател Володимир Зеленски. Пораката од Вашингтон е оптимистичка, но пробив сè уште нема.
Американската страна зборува за нови идеи, можност за обновување на трилатералните преговори меѓу Украина, Русија и САД и за решение што би требало да оди подалеку од обично запирање на борбите. Зад дипломатскиот јазик, сепак, остануваат истите две тешки точки околу кои досегашните обиди постојано запираа – територијата и безбедносните гаранции за Украина.
Од Москва во Киев со „нови идеи“
Виткоф и Кушнер пристигнаа во украинската престолнина директно по разговорите со Путин. Средбата во Москва траела повеќе од три часа, а потоа американските посредници ги пренеле во Киев идеите за кои разговарале со руската страна. Виткоф оцени дека во Москва бил направен напредок и дека биле слушнати предлози што сега треба да се разгледуваат и со Украина.
Тоа, засега, не значи дека постои усогласен мировен план. Нема објавен документ со договорени услови, ниту потврда дека Москва или Киев прифатиле суштинска промена на своите позиции. Она што постои е американски обид процесот повторно да се придвижи и, доколку условите го дозволат тоа, да се врати форматот во кој претставници на Русија и Украина би разговарале со посредство на САД. Кушнер токму таквата поширока рамка ја опиша како „мировен пакет“.
Зеленски разговорите во Киев ги оцени како суштински и значајни. Според информациите објавени по средбата, на маса биле безбедносните и економските гаранции за Украина, идниот план за обновување и просперитет, противвоздушната одбрана и поддршката пред зимата. Во разговорите биле вклучени и европски претставници, меѓу кои претставници на Велика Британија, Франција и Германија.
Вашингтон бара компромис, но прашањето е каде
Најдиректната порака на Виткоф е дека двете страни ќе мора да направат компромиси и да ги приближат позициите ако сакаат договор. Тоа звучи како очигледна дипломатска формула, но токму во зборот „компромис“ е скриен најголемиот проблем на целата мисија: Русија и Украина не тргнуваат од исти претпоставки за тоа што би било прифатливо отстапување.
Територијалното прашање останува највидливата пречка. Донбас и понатаму е во центарот на спорот, а Москва претходно бараше украински отстапки во регионот. Киев, од друга страна, не покажува подготвеност едноставно да ги прифати руските територијални барања. Токму затоа оптимизмот по последната дипломатска рунда сè уште треба да се чита како сигнал дека разговорите продолжуваат, а не како најава дека договорот е веќе на повидок.
Второто големо прашање се безбедносните гаранции. За Киев евентуалниот прекин на војната без механизам што би ја гарантирал идната безбедност на Украина носи ризик договорот да остане само привремена пауза. Затоа украинската страна инсистира идниот аранжман да содржи и конкретна рамка за заштита, а не само политичко ветување дека борбите ќе престанат.
Зимата го скратува дипломатскиот календар
Во американските разговори се чувствува и притисокот на времето. Киев влегува во уште една зима под постојана закана од руски воздушни напади и со енергетската инфраструктура како една од најчувствителните точки. Последните недели нападите повторно се засилија, а секое дополнително оштетување на енергетскиот систем добива поголема тежина со падот на температурите.
Во тој контекст, дури и ограниченото намалување на нападите има практично значење. За време на последната американска посредничка мисија беше забележана привремена пауза во нападите врз главните градови, Киев и Москва, но тоа не претставува општо примирје и борбите на другите делови од фронтот не се запрени.
Токму тука треба да се направи разлика меѓу дипломатско придвижување и мировен договор. Мисијата на Виткоф и Кушнер успеа повторно да воспостави динамика на директно пренесување предлози меѓу Москва и Киев и да ја врати идејата за трилатерален формат во центарот на разговорите. Но ниту Москва ниту Киев досега јавно не покажаа дека главните разлики се надминати.
Следниот состанок ќе покаже дали има простор за вистински пробив
Најважната новина, според тоа, не е дека мирот е договорен, туку дека Вашингтон повторно се обидува да изгради преговарачки процес во кој двете завојувани страни би се нашле во ист формат. И Виткоф и Кушнер изразија надеж дека новите разговори би можеле да бидат најавени наскоро. Зеленски, исто така, порача дека Украина е заинтересирана за трилатерална средба и дека сега треба да се види каков ќе биде одговорот на Русија.
Тоа е и точката на која ќе се мери вредноста на сегашната дипломатска офанзива. Оптимистичките изјави по Москва и Киев сами по себе не ја менуваат воената реалност. Ако следната фаза донесе директен формат Русија-Украина-САД и конкретни предлози за територијата и безбедносните гаранции, сегашната мисија може да се покаже како почеток на посериозен процес. Ако тие прашања повторно останат недопрени, „мировниот пакет“ ќе остане дипломатска рамка без договор во неа.
