Мед има, но сè потешко се произведува. Од Прилеп и Битола до Охрид и Куманово сведоштвата на пчеларите оваа есен се совпаѓаат во една загрижувачка слика: 2026. година донесе слаб принос, посиромашна паша и дополнителни трошоци за одржување на пчелните семејства. Во Прилеп, дел од искусните пчелари сезоната ја опишуваат како една од најлошите во последните пет децении.
Причината не се сведува на еден сушен период. Пчеларите посочуваат на низа фактори што се надоврзале еден на друг – нестабилна пролет, високи температури и суша, пожарите во Мариовско, промени во растителноста и намалување на површините со добра пчелна паша. Кога на тоа ќе се додадат трошоците за прихрана, проблемите со евтин и сомнителен мед на пазарот и неизвесноста околу презимувањето на семејствата, слабата сезона станува многу повеќе од прашање колку тегли мед ќе има на трпезата.
Од 8-10 килограми до речиси празни кошници
На 17. Фестивал на медот во Прилеп, одржан вчера, пчеларите предупредија дека приносите годинава се исклучително ниски. Дејан Бошкоски, претседател на пчеларското друштво „Братство“, изјави дека во вообичаени години приносот се движел околу 8 до 10 килограми по пчелно семејство, додека годинава кај дел од производителите бил само два до три килограми, а кај некои практично немало мед за вадење.
Според информациите објавени од пчеларите на Саемот на медот во Прилеп, околу 150 производители од Прилепско сега не размислуваат само за приносот, туку и за тоа во каква состојба пчелните семејства ќе ја дочекаат зимата.
Сликата не е сосема нова. Panoptikum уште во август пишуваше за драстично намалените пчелни приноси во Охрид, каде дел од пчеларите веќе предупредуваа дека наместо за вадење мед, мораат да мислат како да остават доволно храна во кошниците. Октомвриските извештаи од другите региони покажуваат дека проблемот не останал локален.
Цветањето не значи секогаш и добра паша
Пчеларството зависи од многу потесен временски прозорец отколку што изгледа на прв поглед. Не е доволно медоносното растение само да процвета. Потребни се соодветна температура, влажност и време во кое пчелата може да лета и да собира нектар. Студ и дожд во периодот на цветање можат да ја прекинат пашата, а долга суша и високи температури да го намалат лачењето нектар токму кога пчелните семејства се најактивни.
На 29. „Денови на македонското пчеларство“ во Битола производителите повторно го отворија истото прашање. Пчеларите од различни делови на Македонија ја оценуваат годинава како една од послабите, а поради недостигот од паша дел од нив биле принудени дополнително да ги прихрануваат семејствата. Тоа има двоен ефект: се намалува количеството мед што може да се извади од кошницата, а истовремено растат трошоците за да се зачува пчелното семејство. Ако семејството влезе ослабено во зимата, последицата може да се пренесе и во следната производна сезона.
Пожарите и променетиот предел дополнително го стеснуваат просторот
Во Прилепско како посебен проблем се посочуваат пожарите во Мариовско. Пчеларот Влатко Атанасоски изјави дека огнот уништил пчелни семејства, а локалното здружение собирало средства за помош на погодените пчелари. Проблемот, според производителите, се гледа и во подолгата промена на пределот. Намалувањето на добиточниот фонд значи поинаков начин на кој се развиваат пасиштата и медоносната вегетација. Пчеларите предупредуваат дека таму каде што порано имало разновидна паша денес растителниот состав се менува, а со него и можностите за собирање нектар.
Тоа е важна страна на приказната за климата која често останува надвор од големите статистики. Пчелата реагира на температурата, дождот и сушата, но исто така реагира и на она што расте околу неа. Ако пределот стане посиромашен со медоносни растенија, ниту една кошница не може да го надомести недостатокот.
Проблемот не завршува со цената на медот
Намалената понуда логично создава притисок врз цената, но пчеларите предупредуваат и на друг проблем – конкуренцијата од евтини производи чиј квалитет и потекло потрошувачот тешко може да ги процени. На саемот во Прилеп тие апелираа медот да се купува од познати и проверени производители.
Во Битола, пак, осуммина пчелари добиле решенија поврзани со заштитата на географското потекло на „Маријовски мед“. Таквата заштита треба да овозможи името да го користат производители што ги исполнуваат утврдените критериуми, што е важен чекор во обидот домашниот мед да се разликува според потеклото и квалитетот, а не само според цената.
Вредноста на пчелата сепак не се мери само во килограми мед. Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации – FAO наведува дека околу 75% од видовите земјоделски култури зависат барем делумно од опрашувачите, додека тие влијаат врз околу 35% од светското растително производство по обем. Европската агенција за безбедност на храната, во својата работа за здравјето на инсектите-опрашувачи, ги разгледува истовремените влијанија на климатските услови, пестицидите, патогените, земјоделските практики и други стресори врз пчелните колонии.
Затоа приказната за слабата медоносна година не завршува на тезгата и не се сведува на прашањето дали една тегла ќе чини повеќе. Како што веќе пишувавме во текстот „Пчелите: малиот народ без кој светот го губи вкусот“, состојбата на пчелите е истовремено показател за состојбата на пределот, земјоделството и биолошката разновидност.
За македонските пчелари 2026. ќе остане запаметена како година во која проблемите што со години се насобираа станаа видливи во самите кошници. Прашањето сега не е само колку мед ќе има оваа есен, туку колку силни пчелни семејства ќе ја преживеат зимата и со каков потенцијал ќе ја започнат следната пролет.
