Наместо вообичаеното летно вадење мед, дел од охридските пчелари годинава се принудени да мислат како да обезбедат доволно храна за самите пчелни семејства. Сезоната 2026. според нивните процени е меѓу најслабите во последните две децении. Празната кошница во овој случај не е само изгубен приход – таа е показател колку брзо временската нестабилност може да ја наруши целата мала економија изградена околу пчелата.
Флеш:
Производителите зборуваат за драматично намалено производство на мед, слаба паша и потреба од дополнително прихранување на пчелните семејства. Пчеларите предупредуваат дека проблемите со климата веќе не се еднократен исклучок, туку состојба што ја чувствуваат неколку години на ред.
Кога има цвет, а нема услови за нектар
Пчеларството е необично чувствителен барометар на времето. Не е доволно растението само да процвета. Потребни се температура, влага и временски услови во точниот период за растението да лачи нектар и пчелата да може да го собира. Неколку студени или дождливи денови во клучната паша можат да ја пресечат сезоната, исто како што долга суша и екстремна жештина можат да ја исушат вегетацијата пред пчелите да го искористат нејзиниот потенцијал.
Тоа е причината што зборот „климатски промени“ во пчеларството не треба да се разбира како општа еколошка парола. За пчеларот тој има многу конкретен превод: цвет што не меди, пократка паша, повеќе прихрана, поскапо одржување на семејствата и помалку мед за продажба.
На Panoptikum веќе пишувавме за пчелите и нивната незаменлива улога во екосистемот. Пчелата е важна многу повеќе од теглата мед на трпезата. Нејзината работа е поврзана со опрашувањето, растителната разновидност и земјоделското производство. Затоа слабата пчеларска сезона е истовремено економска и еколошка вест.
Охрид не е сам – Херцеговина годинава има речиси иста приказна
Само неколку дена пред предупредувањата од Охрид, пчелари од Херцеговина опишаа речиси идентична состојба. Според извештајот на N1 БиХ, локален пчелар проценува дека 70 до 80 проценти од производителите во делови од Херцеговина годинава извадиле многу малку или воопшто не извадиле мед.
Причините повторно се препознатливи: продолжена суша, високи температури и неповолен распоред на врнежите. Во делови од Херцеговина, каде што кошниците останале стационарни, приносите биле само неколку килограми по кошница, додека пчеларите што ги преселиле семејствата кон поповолни паши поминале подобро. Кога земјата долго останува без дожд, проблемот оди чекор понатаму – пчелите почнуваат да трошат дел од резервите што претходно ги собрале.
Токму тука се среќаваат пчеларската приказна и пошироката земјоделска слика. Во анализата „Сушата веќе не е временска непогода, туку земјоделска политика“ предупредивме дека непредвидливите врнежи и подолгите сушни периоди повеќе не можат да се третираат како случајно лоша сезона. За пчелите, кои не можат да се наводнуваат како нива, таа зависност од природниот ритам е уште поголема.
Балканот не е еднакво погоден – и токму тоа е важната порака
Сепак, би било погрешно цел Балкан да се прогласи за простор со катастрофална пчеларска 2026. година. Сликата е многу понееднаква – а тоа, всушност, уште подобро го покажува проблемот.
На пример во Србија во мај пчеларите од Пчињскиот крај стравуваа дека дождот и променливото време ќе ја нарушат багремовата паша. Во други делови од земјата сезоната подоцна била значително подобра. Од Златиборскиот крај беа објавени процени за една од подобрите багремови паши во последните години, а слично задоволство имало и кај дел од пчеларите на северот.
Тоа не е контрадикција. Напротив. Покажува дека пчеларството станува сè позависно од локалниот временски прозорец: една област може да добие идеална комбинација од топлина и влага, додека на стотина километри растението цвета без доволно нектар или дождот ја затвора пчелата во кошницата.
Бугарија веќе има бројки за падот
Официјалната статистика од Бугарија дава уште една димензија на регионалната слика. Според Министерството за земјоделство и храна на Бугарија, во 2025. година земјата произвела 9.649 тони мед – 7,6% помалку отколку една година претходно. Бројот на пчелни семејства користени за производство на мед се намалил за 5%, на околу 660.000.
Во истата официјална анализа се регистрирани повеќе од 60.000 уништени пчелни семејства поради различни причини, меѓу кои болести, недостиг од храна, труење и други фактори. Тоа е важно потсетување дека климатската нестабилност не е единствениот притисок врз пчеларството. Таа делува заедно со паразити, болести, агрохемикалии, недостиг од разновидна паша и економски притисок врз производителите.
Во Грција сушата веќе ја удри продукцијата
Слични предупредувања пристигнаа и од Грција. Во текот на 2025. година тамошните пчеларски организации алармираа дека сушата сериозно ја намалува продукцијата, а во делови од Евија и централна Грција падот, според процените на производителите, достигнувал и до 50%.
Проблемот стана доволно сериозен за грчките власти годинава да формираат посебна работна група за медот и пчеларските производи, со задачи што ги опфаќаат приходите на пчеларите, заштитата на домашниот мед, биодиверзитетот, опрашувачите и контролата на пазарот.
Оваа поширока слика се совпаѓа и со оценката на Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации – ФАО, која во 2026. година ги издвојува климатските промени, промената на користењето на земјиштето, агрохемикалиите и другите еколошки притисоци како дел од предизвиците со кои се соочуваат опрашувачите.
Кошницата на крајот ја мери и способноста на системот
Во охридското здружение членуваат околу 60-мина пчелари, а нивните проблеми годинава доаѓаат во момент кога во градот традиционално се одржува саемот на мед. Контрастот е силен: на тезгите се гледа производот на една долга традиција, а зад него стои сезона во која дел од производителите размислуваат како да ги сочуваат пчелните семејства до следната пролет.
Пчеларите кои зборуваат за состојбата во Охрид бараат и државна помош, вклучително поддршка за прихрана. Тие се жалат и на доцнење на основните субвенции за 2025. година. Таквото тврдење треба да се чита како став и информација од самите производители, додека суштинското прашање е пошироко: дали земјоделската поддршка е доволно брза за сектор во кој една загубена паша не може да се надополни неколку месеци подоцна.
Македонија веќе ја гледа истата климатска нестабилност и во други делови од земјоделството. Наглите температурни пресврти, сушите и нерамномерните врнежи значат дека ризикот повеќе не се пресметува само на крајот од сезоната. Тој почнува со секое прерано цветање, секој студен бран, секоја недела без дожд и секој топлотен период што ја суши пашата. Поширокиот европски контекст, за кој пишувавме и во анализата за тоа како Европа се загрева и се соочува со сè поголеми климатски ризици, само ја прави оваа зависност повидлива.
Затоа најважната порака од празните охридски кошници не е дека „нема мед“. Мед може да има следната година, а на некое друго место го има и оваа. Поважна е загубата на предвидливоста. Пчеларот сè потешко знае дали цветањето ќе се совпадне со условите за паша, дали приносот ќе ги покрие трошоците и дали на крајот од летото ќе продава мед или ќе купува храна за пчелите.
Кога една толку прецизно организирана заедница како пчелното семејство почнува да останува без природна храна среде сезона, тоа е сигнал што вреди да се слушне. Не само заради пчеларите, туку и заради земјоделството, биодиверзитетот и храната што ја земаме здраво за готово.
